Hồ Hoàn Kiếm và Đền Ngọc Sơn là trái tim của thủ đô Hà Nội — nơi hội tụ lịch sử nghìn năm, truyền thuyết dân tộc và đời sống văn hóa của người Hà thành. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2013, quần thể hồ Gươm với Tháp Rùa cổ kính, cầu Thê Húc cong cong dẫn vào đền Ngọc Sơn không chỉ là biểu tượng của Hà Nội mà còn là niềm tự hào của cả dân tộc.
Truyền thuyết: gươm thần và khát vọng hòa bình
Tên gọi Hoàn Kiếm (trả gươm) gắn với truyền thuyết về vua Lê Lợi: trong cuộc khởi nghĩa chống quân Minh, Lê Lợi được thần Kim Quy trao thanh gươm thần Thuận Thiên. Sau khi đánh đuổi giặc Minh, lên ngôi vua, một hôm vua dạo thuyền trên hồ, rùa thần nổi lên đòi lại gươm. Vua trả gươm, rùa lặn xuống đáy hồ. Từ đó hồ được gọi là hồ Hoàn Kiếm. Truyền thuyết mang thông điệp sâu sắc: khi đất nước có giặc, toàn dân cầm gươm đứng lên; khi thanh bình, gươm được trả lại — khát vọng hòa bình muôn đời của dân tộc Việt. Giữa hồ, Tháp Rùa nhỏ nhắn rêu phong là hình ảnh quen thuộc in sâu trong tâm trí bao thế hệ người Việt.
Kiến trúc: đền Ngọc Sơn bên hồ Gươm
Đền Ngọc Sơn nằm trên đảo Ngọc giữa hồ, được nối với bờ bằng cầu Thê Húc sơn son cong cong như "nơi đậu ánh mặt trời". Đền thờ Văn Xương Đế Quân (thần văn học), Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và các vị thần. Trong đền còn lưu giữ tiêu bản rùa hồ Gươm khổng lồ — loài rùa quý hiếm gắn với truyền thuyết. Quanh hồ là những công trình kiến trúc Pháp cổ, đền Bà Kiệu, tượng đài Lý Thái Tổ, tạo nên một không gian văn hóa – lịch sử độc đáo giữa lòng đô thị hiện đại. Mỗi cuối tuần, phố đi bộ quanh hồ trở thành không gian văn hóa sôi động của thủ đô.
Ý nghĩa: hồn thiêng sông núi
Hồ Hoàn Kiếm là "lá phổi xanh", là nơi người Hà Nội tìm về mỗi sớm mai tập thể dục, mỗi chiều tản bộ. Nơi đây đã chứng kiến bao sự kiện lịch sử của dân tộc, từ những cuộc biểu tình yêu nước đến những lễ hội văn hóa. Hồ Gươm không chỉ là một thắng cảnh mà là hồn thiêng của Thăng Long – Hà Nội, là biểu tượng của khát vọng hòa bình, độc lập và văn hiến của dân tộc Việt Nam suốt nghìn năm qua.