Chùa Bút Tháp ở Bắc Ninh là một trong những ngôi chùa cổ nổi tiếng nhất Việt Nam, được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2013. Ngôi chùa được mệnh danh là "đệ nhất" về nghệ thuật tạc tượng với pho tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay bằng gỗ — tác phẩm điêu khắc được coi là kiệt tác của nghệ thuật Phật giáo Việt Nam, cùng ngọn tháp Bảo Nghiêm 5 tầng uy nghi soi bóng xuống dòng sông Đuống.
Lịch sử: ngôi chùa của các thiền sư
Chùa Bút Tháp có từ thời Trần, ban đầu có tên là Ninh Phúc tự. Đến thế kỷ 17, dưới thời Lê Trung Hưng, chùa được thiền sư Minh Hành và đặc biệt là thiền sư Chuyết Chuyết — vị tổ của thiền phái Lâm Tế ở Việt Nam — trùng tu, mở rộng với quy mô lớn. Tên gọi Bút Tháp xuất phát từ ngọn tháp Bảo Nghiêm có hình dáng như cây bút vươn lên trời xanh. Chùa từng là trung tâm Phật giáo lớn của vùng Kinh Bắc, nơi nhiều cao tăng tu hành, hoằng pháp.
Nghệ thuật: kiệt tác Quan Âm nghìn mắt nghìn tay
Báu vật quý nhất của chùa Bút Tháp là pho tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay bằng gỗ cao hơn 2 mét, được tạc từ một khối gỗ duy nhất với 11 đầu, 42 tay lớn và hàng nghìn tay nhỏ — mỗi tay một mắt, tượng trưng cho lòng từ bi vô hạn cứu độ chúng sinh. Pho tượng được các nhà nghiên cứu đánh giá là kiệt tác điêu khắc gỗ thế kỷ 17, với đường nét mềm mại, thần thái từ bi mà uy nghi. Bên cạnh đó, tháp Bảo Nghiêm 5 tầng bằng đá với kiến trúc tinh xảo, các pho tượng Phật, Hộ pháp trong chùa đều là những tác phẩm nghệ thuật quý giá.
Ý nghĩa: đỉnh cao của nghệ thuật Phật giáo
Chùa Bút Tháp là minh chứng cho thời kỳ hoàng kim của Phật giáo Đàng Ngoài thế kỷ 17, khi nghệ thuật tạc tượng, kiến trúc chùa chiền đạt đến đỉnh cao. Đến chùa Bút Tháp, du khách không chỉ được lễ Phật trong không gian thanh tịnh mà còn được chiêm ngưỡng những kiệt tác nghệ thuật mà bàn tay tài hoa của cha ông đã để lại — những giá trị vượt thời gian của văn hóa Việt.