Chùa Đọi Sơn (chùa Long Đọi Sơn) ở Ninh Bình (Hà Nam cũ) là ngôi chùa cổ có từ thời Lý, nổi tiếng với tháp Sùng Thiện Diên Linh — ngọn tháp đá được xây dựng dưới triều vua Lý Nhân Tông. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2017, chùa Đọi Sơn là một trong những di tích Phật giáo thời Lý còn giữ được nhiều dấu tích quý giá.
Lịch sử: ngôi chùa thời Lý
Chùa Đọi Sơn được xây dựng từ thời Lý (thế kỷ 11–12), khi Phật giáo đang thịnh trị. Vua Lý Nhân Tông đã cho xây tháp Sùng Thiện Diên Linh trên núi Đọi để cầu quốc thái dân an. Ngôi chùa trải qua các triều đại được trùng tu, mở rộng, trở thành trung tâm Phật giáo quan trọng của vùng. Những hiện vật, bia đá còn lại là tư liệu quý về lịch sử Phật giáo và văn hóa thời Lý – Trần.
Kiến trúc: tháp cổ trên núi
Điểm nhấn của chùa Đọi Sơn là tháp Sùng Thiện Diên Linh — ngọn tháp đá cổ với kiến trúc tinh xảo, chạm khắc hoa văn thời Lý. Quần thể chùa gồm chùa Hạ, chùa Thượng nằm trên sườn núi Đọi với không gian thanh tịnh, cây cối xanh mát. Kiến trúc chùa mang đậm phong cách truyền thống với các hạng mục được bố trí hài hòa theo thế núi, tạo nên một thắng cảnh tâm linh đẹp.
Ý nghĩa: dấu ấn Phật giáo thời Lý
Chùa Đọi Sơn là minh chứng cho thời kỳ Phật giáo thịnh trị dưới triều Lý — khi "đạo Phật là quốc đạo", chùa chiền được xây dựng khắp nơi với quy mô hoành tráng. Đến chùa Đọi Sơn, du khách được chiêm ngưỡng những di vật 900 năm tuổi, cảm nhận sự huy hoàng của một thời đại vàng son trong lịch sử văn hóa dân tộc.