Chùa Keo Hành Thiện ở Ninh Bình (Nam Định cũ) là một trong hai ngôi chùa Keo nổi tiếng của Việt Nam — được gọi là "chùa Keo dưới" để phân biệt với chùa Keo ở Thái Bình ("chùa Keo trên"). Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2016, chùa Keo Hành Thiện nổi tiếng với kiến trúc "nội công ngoại quốc" độc đáo và gác chuông 3 tầng uy nghi, là một trong những ngôi chùa có kiến trúc đẹp nhất đồng bằng Bắc Bộ.
Lịch sử: hai chùa Keo một gốc
Tương truyền, chùa Keo gốc được thiền sư Không Lộ xây dựng từ thời Lý ở làng Keo (Thái Bình). Sau một trận lũ lớn, chùa bị trôi, dân làng chia nhau rước tượng Phật: một nửa về dựng chùa ở Thái Bình (chùa Keo trên), một nửa về Hành Thiện (chùa Keo dưới). Cả hai ngôi chùa đều thờ Phật và thiền sư Không Lộ — vị cao tăng thời Lý được tôn là thánh. Chùa Keo Hành Thiện được xây dựng với quy mô lớn, trở thành trung tâm Phật giáo quan trọng của vùng.
Kiến trúc: kiệt tác gỗ đá
Chùa Keo Hành Thiện có kiến trúc "nội công ngoại quốc" với hàng chục gian nhà gỗ, mái cong lợp ngói mũi hài. Đặc biệt, gác chuông 3 tầng của chùa là một kiệt tác kiến trúc với kết cấu gỗ tinh xảo, mái chồng diêm cong vút. Hệ thống tượng Phật, tượng thánh trong chùa được tạc công phu, mang đậm phong cách nghệ thuật thời Lê – Nguyễn. Sân chùa rộng với hồ nước, cây xanh tạo không gian thanh tịnh.
Ý nghĩa: nét đẹp của Phật giáo dân gian
Lễ hội chùa Keo Hành Thiện được tổ chức vào tháng 9 âm lịch hằng năm với các nghi lễ Phật giáo và trò chơi dân gian, thu hút đông đảo Phật tử. Ngôi chùa là minh chứng cho sức sống của Phật giáo dân gian Việt Nam — vừa trang nghiêm tu hành, vừa gần gũi với đời sống cộng đồng làng xã.