Côn Đảo ở TP. Hồ Chí Minh là quần đảo với hệ thống nhà tù lớn nhất, lâu đời nhất Việt Nam — "địa ngục trần gian" nơi khoảng 20.000 chiến sĩ cách mạng và người yêu nước đã hy sinh qua 113 năm tồn tại. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2012, Côn Đảo vừa là "bàn thờ thiêng của Tổ quốc", vừa là thiên đường biển đảo với thiên nhiên tuyệt đẹp.
Lịch sử: 113 năm địa ngục
Nhà tù Côn Đảo được thực dân Pháp xây dựng năm 1862, tồn tại 113 năm đến 1975. Hệ thống gồm 127 phòng giam, 44 xà lim, 504 phòng "chuồng cọp" — với những hình thức tra tấn dã man: chuồng cọp kiểu Pháp, chuồng cọp kiểu Mỹ, hầm đá, phòng tắm nắng. Khoảng 20.000 người đã hy sinh tại đây. Nhiều lãnh tụ của Đảng từng bị giam tại Côn Đảo: Lê Duẩn, Nguyễn Văn Cừ, Lê Hồng Phong, Tôn Đức Thắng, Phạm Văn Đồng... Trong ngục tối, các chiến sĩ vẫn giữ vững khí tiết, tổ chức đấu tranh.
Di tích: nhà tù và nghĩa trang
Khu di tích gồm các trại giam Phú Hải, Phú Tường, Phú Bình với chuồng cọp, xà lim được bảo tồn; nghĩa trang Hàng Dương — nơi yên nghỉ của hàng nghìn liệt sĩ, trong đó có chị Võ Thị Sáu; nghĩa trang Hàng Keo; cầu Ma Thiên Lãnh, cầu tàu 914. Lễ viếng nghĩa trang Hàng Dương về đêm là nghi lễ thiêng liêng, xúc động.
Ý nghĩa: đảo anh hùng
Tổng Bí thư Lê Duẩn từng viết: "Côn Đảo là một hòn đảo anh hùng, là trường học lớn cho các thế hệ mai sau". Ngày nay, Côn Đảo vừa là địa chỉ đỏ tri ân, vừa là điểm du lịch biển đảo hấp dẫn với rừng nguyên sinh, rùa biển đẻ trứng — nơi lịch sử và thiên nhiên hòa quyện.