Đền Sóc trên núi Sóc Sơn là quần thể di tích tưởng niệm Thánh Gióng — nơi theo truyền thuyết, sau khi đánh thắng giặc Ân, Phù Đổng Thiên Vương đã cưỡi ngựa sắt bay về trời. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2014, đền Sóc cùng với đền Phù Đổng (Gia Lâm) là hai trung tâm lớn của tín ngưỡng thờ Thánh Gióng, gắn với hội Gióng — Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại được UNESCO ghi danh năm 2010.
Truyền thuyết: nơi ngựa sắt bay về trời
Theo truyền thuyết, sau khi đánh tan quân Ân, Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt đến chân núi Sóc thì dừng lại, cởi bỏ áo giáp sắt treo lên cây, rồi cả người lẫn ngựa bay vút lên trời. Vết chân ngựa in thành những hồ nước, áo giáp hóa thành những vạt rừng. Nhân dân lập đền thờ ngài trên núi, gọi là đền Sóc. Trên đỉnh núi ngày nay sừng sững tượng đài Thánh Gióng bằng đồng cao hơn 11 m, tay cầm tre, cưỡi ngựa sắt — công trình được dựng lên như một biểu tượng của ý chí quật cường chống ngoại xâm của dân tộc.
Kiến trúc: quần thể trên núi thiêng
Quần thể đền Sóc gồm đền Hạ, đền Trung, đền Thượng nằm dọc sườn núi, chùa Đại Bi, nhà bia và tượng đài Thánh Gióng trên đỉnh. Kiến trúc đền mang phong cách truyền thống, hòa quyện với rừng thông xanh mát của núi Sóc. Đặc biệt, hội Gióng ở Sóc Sơn được tổ chức vào mùng 6 tháng Giêng âm lịch hằng năm với các nghi lễ rước kiệu, tế lễ trang trọng và những trò diễn dân gian tái hiện trận chiến chống giặc Ân, thu hút hàng vạn du khách thập phương.
Ý nghĩa: biểu tượng bất diệt của lòng yêu nước
Đền Sóc là nơi gửi gắm niềm tin, lòng tự hào dân tộc của người Việt qua hình tượng Thánh Gióng — người anh hùng "vì nước quên thân". Giữa không gian linh thiêng của núi rừng Sóc Sơn, mỗi du khách đều cảm nhận được sức mạnh của truyền thống đoàn kết, của ý chí độc lập đã giúp dân tộc Việt Nam vượt qua bao thử thách trong lịch sử.