Khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Lý ở Từ Sơn, Bắc Ninh là nơi an nghỉ và thờ cúng 8 vị vua của triều Lý (1009–1225) — triều đại đã dời đô về Thăng Long, mở ra thời kỳ hoàng kim của nền văn minh Đại Việt. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2014, khu di tích với trung tâm là đền Đô là điểm hẹn tâm linh của con cháu họ Lý và nhân dân cả nước mỗi độ xuân về.
Lịch sử: quê hương của triều Lý
Vùng đất Từ Sơn (Cổ Pháp xưa) là quê hương của Lý Công Uẩn — người sáng lập triều Lý. Năm 1009, Lý Công Uẩn lên ngôi, năm 1010 dời đô về Thăng Long, mở ra triều đại kéo dài 216 năm với 8 vị vua (9 đời vua). Triều Lý là thời kỳ Phật giáo thịnh trị, văn hóa, giáo dục phát triển rực rỡ với Văn Miếu – Quốc Tử Giám, chùa chiền khắp nơi. Sau khi nhà Lý mất ngôi, con cháu và nhân dân lập đền thờ các vua Lý tại quê hương, gọi là đền Đô. Các lăng mộ của các vua Lý nằm rải rác trong vùng, được nhân dân gìn giữ suốt 800 năm qua.
Kiến trúc: đền Đô uy nghi
Trung tâm của khu di tích là đền Đô — ngôi đền bề thế thờ 8 vị vua triều Lý với kiến trúc truyền thống, chạm khắc tinh xảo. Trong đền có tượng thờ các vua, các bức hoành phi, câu đối ca ngợi công đức. Đặc biệt, lễ hội đền Đô được tổ chức vào ngày 15–17 tháng 3 âm lịch hằng năm là một trong những lễ hội lớn nhất Bắc Ninh với nghi lễ rước kiệu, tế lễ trang trọng và các trò chơi dân gian. Các lăng mộ vua Lý với kiến trúc đơn sơ mà trang nghiêm nằm ẩn mình trong làng quê, được con cháu trông nom, hương khói quanh năm.
Ý nghĩa: cội nguồn của vương triều rực rỡ
Triều Lý đã để lại dấu ấn không thể phai mờ: dời đô, "Chiếu dời đô", "Nam quốc sơn hà", Phật giáo thịnh trị, khoa cử mở mang. Khu lăng mộ và đền thờ các vua Lý là nơi con cháu nhớ về cội nguồn, về một triều đại đã đặt nền móng cho quốc gia Đại Việt độc lập, văn hiến. Mỗi nén hương dâng lên các vua Lý là một lời tri ân với những người đã khai sáng nền văn minh rực rỡ của dân tộc.