Phật viện Đồng Dương ở Thăng Bình, Đà Nẵng là trung tâm Phật giáo lớn nhất của Vương quốc Champa trong các thế kỷ 9–10 — nơi từng là kinh đô Phật giáo với tu viện, tháp, đền thờ quy mô lớn. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2016, Đồng Dương là một trong những di tích Champa quan trọng nhất còn lại, với kiến trúc và điêu khắc độc đáo.
Lịch sử: kinh đô Phật giáo Champa
Vào thế kỷ 9, vua Indravarman II của Champa theo Phật giáo Đại thừa, cho xây dựng Phật viện Đồng Dương làm trung tâm tôn giáo của vương quốc. Phật viện gồm tu viện với hàng trăm tăng sĩ, tháp thờ, đền thờ với quy mô hoành tráng. Đây là thời kỳ Phật giáo Champa phát triển rực rỡ, để lại nhiều tác phẩm điêu khắc tinh xảo. Qua thời gian và chiến tranh, Phật viện bị tàn phá, chỉ còn phế tích.
Di tích: phế tích và bảo vật
Ngày nay, Đồng Dương còn lại nền móng tháp, tường thành, các phế tích kiến trúc. Nhiều hiện vật quý như tượng Phật, tượng Bồ Tát, phù điêu được phát hiện tại đây hiện trưng bày tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng — trong đó có những tác phẩm được công nhận bảo vật quốc gia. Các cuộc khai quật khảo cổ tiếp tục làm sáng tỏ quy mô của Phật viện.
Ý nghĩa: di sản Phật giáo Champa
Phật viện Đồng Dương là minh chứng cho sự phát triển rực rỡ của Phật giáo trong văn hóa Champa, cho sự giao thoa giữa Ấn Độ giáo, Phật giáo và văn hóa bản địa. Di tích góp phần làm phong phú thêm bức tranh đa dạng của văn hóa Việt Nam, là điểm đến quan trọng trên hành trình khám phá di sản Champa ở miền Trung.