Thuộc tỉnh Bắc Ninh, Đại Bái là làng nghề đúc đồng cổ với tuổi nghề hơn 900 năm — một trong những làng nghề lâu đời nhất Việt Nam còn hoạt động. Người Đại Bái không chỉ giỏi đúc mà còn nổi tiếng với kỹ thuật gò đồng: từ tấm đồng phẳng, họ gò thành đủ loại đồ dùng, đồ thờ với hoa văn tinh xảo.
Làng nghề nghìn năm tuổi
Nghề đúc đồng ở Đại Bái có từ thời Lý, khoảng thế kỷ 11–12, gắn với tên tuổi của ông tổ nghề Nguyễn Công Truyền. Trải qua gần một thiên niên kỷ, Đại Bái luôn là trung tâm đúc đồng lớn của đất Kinh Bắc, cung cấp đồ thờ, đồ dùng bằng đồng cho cả vùng. Đặc biệt, người Đại Bái phát triển kỹ thuật gò đồng độc đáo: thay vì đúc, họ dùng búa gò tấm đồng thành hình — kỹ thuật đòi hỏi sức khỏe và sự khéo léo phi thường. Sản phẩm Đại Bái từ mâm đồng, lư hương đến tượng Phật đều nổi tiếng bền, đẹp. Ngày nay, làng nghề vẫn sầm uất với hàng trăm cơ sở đúc, gò đồng, sản phẩm bán khắp cả nước.
Kỹ thuật đúc và gò đồng
Đại Bái có hai kỹ thuật chính: đúc và gò. Đúc đồng theo phương pháp truyền thống: làm khuôn đất, nấu chảy đồng, rót khuôn, chạm trổ hoàn thiện. Gò đồng là kỹ thuật đặc trưng: tấm đồng được hơ nóng rồi dùng búa gò dần thành hình trên đe — người thợ phải gò hàng nghìn nhát búa đều tay để tạo nên chiếc mâm tròn đều, chiếc lư hương cân đối. Sau gò là khâu chạm hoa văn: rồng, phượng, hoa sen được chạm nổi tinh tế. Cuối cùng là đánh bóng, tạo màu đồng cổ hoặc mạ vàng. Một chiếc lư đồng đẹp mất nhiều ngày với sự phối hợp của thợ đúc, thợ gò, thợ chạm — mỗi người một chuyên môn sâu.
Giá trị văn hóa
Đại Bái là “bảo tàng sống” của nghề kim khí Việt Nam với gần 1.000 năm lịch sử: nơi duy nhất còn giữ được cả hai kỹ thuật đúc và gò đồng truyền thống. Đồ đồng Đại Bái hiện diện trong hàng nghìn gia đình Việt qua bộ đồ thờ, mâm đồng ngày Tết — những vật dụng gắn với văn hóa tâm linh, nếp sống. Làng nghề còn là điểm đến văn hóa hấp dẫn của Bắc Ninh, nơi du khách được xem thợ gò đồng, nghe chuyện nghìn năm của làng nghề.