Nằm giữa núi rừng hùng vĩ của tỉnh Cao Bằng, Phúc Sen là làng nghề rèn của đồng bào Nùng với tuổi nghề hơn 300 năm. Dao Phúc Sen nổi tiếng sắc, bền khắp vùng Đông Bắc — từ con dao đi rừng của người dân tộc đến dao bếp của các gia đình thành phố, đâu đâu cũng thấy dấu ấn của lò rèn Phúc Sen.
Làng rèn của người Nùng
Nghề rèn ở Phúc Sen hình thành từ khoảng thế kỷ 17–18, do đồng bào Nùng sáng tạo để phục vụ sản xuất nông nghiệp và đời sống. Trong điều kiện vùng cao thiếu thốn, người Nùng tự rèn lấy nông cụ: dao, rựa, cuốc, xẻng — mỗi gia đình đều có ít nhất một người biết rèn. Dần dần, một số gia đình chuyên sâu thành lò rèn, dao Phúc Sen nổi tiếng khắp vùng vì sắc bén, bền chắc. Trải qua thời gian, làng nghề không ngừng phát triển: từ nông cụ đến dao bếp, dao chặt, dao thái đủ loại; nhiều lò rèn đầu tư máy móc hỗ trợ nhưng vẫn giữ công đoạn rèn tay quyết định chất lượng. Ngày nay, dao Phúc Sen bán khắp cả nước qua các kênh thương mại điện tử.
Kỹ thuật rèn dao
Rèn dao Phúc Sen là quy trình vất vả đòi hỏi sức khỏe và kinh nghiệm: thép được nung đỏ trong lò than, rồi dùng búa đập tạo hình — mỗi nhát búa đều phải chuẩn xác để lưỡi dao đều, không cong vênh. Sau tạo hình là khâu tôi thép: nung lưỡi dao đến nhiệt độ thích hợp rồi nhúng vào nước hoặc dầu — khâu quyết định độ sắc, độ bền của dao; chỉ cần sai nhiệt độ là dao giòn dễ gãy hoặc mềm nhanh cùn. Cuối cùng là mài lưỡi sắc bén, tra cán gỗ chắc chắn. Một con dao tốt mất cả ngày để hoàn thành; người thợ giỏi chỉ cần nghe tiếng búa, nhìn màu thép là biết chất lượng. Chính sự tôi luyện kỹ càng tạo nên danh tiếng “dao Phúc Sen sắc như nước”.
Giá trị văn hóa
Dao Phúc Sen là biểu tượng của sự cần cù, sáng tạo của đồng bào Nùng vùng cao: từ lò rèn thô sơ thành thương hiệu dao nổi tiếng cả nước. Làng nghề không chỉ tạo sinh kế mà còn giữ gìn tri thức dân gian về luyện kim truyền thống. Với du khách, Phúc Sen là điểm đến để xem thợ rèn “múa búa” bên lò lửa đỏ rực, trải nghiệm văn hóa độc đáo của người Nùng giữa núi rừng Cao Bằng.