Nửa đời hương phấn là vở cải lương tâm lý xã hội tiêu biểu của liên danh Hà Triều – Hoa Phượng, ra mắt công chúng năm 1961. Ngay từ những ngày đầu, vở đã gắn liền với cặp đào kép lừng danh thập niên 1960 là NSƯT Út Bạch Lan trong vai Hương (The) và NS Thành Được trong vai Tùng – hai ngôi sao đã làm nên tên tuổi của chính tác phẩm.
Cốt truyện (tóm tắt)
Vở xoay quanh chuyện đời buồn của The, cô gái có tên thường gọi là Hương, bị kẻ xấu dụ dỗ rồi sa vào con đường "buôn phấn bán hương" để nuôi sống gia đình. Trong cảnh đời truân chuyên, cô đem lòng yêu Tùng – một chàng trai tốt bụng, chân thành. Nhưng vì mặc cảm thân phận nhơ nhuốc của mình, Hương chọn cách rời xa người yêu để anh có được tương lai tươi sáng hơn. Oái oăm thay, em gái của cô sau này lại chính là người đính hôn với Tùng, tạo nên bi kịch trái ngang đầy nước mắt. Vở khép lại bằng câu vọng cổ của nhân vật The đầy dư âm dằn vặt, khi đời cô khép kín sau cửa thiền.
Giá trị nghệ thuật
Trong giới cải lương, Hà Triều – Hoa Phượng vốn được đánh giá là bậc thầy trong việc sáng tạo những kịch bản ăn khách, và Nửa đời hương phấn không phải ngoại lệ. Cách gieo vần, ý tứ trong vở được thể hiện một cách tế nhị dù đề cập đến vấn đề xã hội nhức nhối. Tác phẩm không đơn thuần là kịch bản giải trí mà còn là lời khóc than của soạn giả thay cho những cô gái có số phận đáng thương, trót lầm đường lạc lối trong xã hội cũ. Vở khẳng định phẩm giá con người nằm ở tấm lòng vị tha, trong sạch chứ không phải ở công việc họ làm – một tư tưởng nhân văn sâu sắc.
Dấu ấn lịch sử
Ngay từ khi ra mắt trên sân khấu Kim Chưởng, cặp Út Bạch Lan – Thành Được đã đưa vở diễn đến thành công vang dội. Về sau, nhiều thế hệ nghệ sĩ tiếp tục thể hiện lại, trong đó có các bản thu đĩa với Thanh Nga, Thành Được được khán giả thuộc lòng. Sức sống của kịch bản còn thể hiện ở việc được chuyển thể thành công sang sân khấu kịch nói. Khoảng năm 1988, vở cũng được Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang dàn dựng lại cho lứa diễn viên trẻ khóa đào tạo thứ hai ra nghề, cho thấy giá trị bền vững của tác phẩm qua nhiều thời kỳ.