Thuyền ra cửa biển là vở cải lương của Yên Trang viết chung với Phong Anh, ra mắt năm 1960 và là vở đầu tiên tạo được ấn tượng sâu đậm trong lòng người mộ điệu của Yên Trang. Tác phẩm được chuyển thể từ một câu chuyện của văn học nước ngoài, nhanh chóng được khán giả đón nhận và được nhiều đoàn cải lương thời bấy giờ dàn dựng.
Cốt truyện (tóm tắt)
Nội dung vở xoay quanh thông điệp: lớp người đi trước phải noi gương, hy sinh cho thế hệ sau. Một ông vua già, sau khi người vợ qua đời, quyết định nhường lại ngôi báu cho người con trai cai quản, còn bản thân mình một mình dong thuyền ra biển khơi chống giặc ngoại xâm. Hình ảnh con thuyền đơn độc ra cửa biển trở thành biểu tượng đẹp cho tinh thần hy sinh cao cả của thế hệ đi trước – dám từ bỏ ngai vàng, dám đối mặt với hiểm nguy để con cháu được sống trong thanh bình.
Giá trị nghệ thuật
Thuyền ra cửa biển từng được một ký giả kịch trường đương thời dùng cụm từ "văn chương cải lương" để phê bình – bởi văn phong của soạn giả Phong Anh quá mượt mà, bóng bẩy, lã lướt, đến mức chỉ có thể dùng trong cải lương. Vai diễn ông già được cố NSƯT Trường Xuân của đoàn Kim Chưởng thể hiện đầy nội tâm: thương con hết mực nhưng cũng cao độ về tính cương trực, cương quyết hy sinh vì con. Vở diễn thành công đến mức hãng đĩa Hồng Hoa mời soạn giả ký hợp đồng độc quyền khai thác đĩa hát – một hiện tượng hiếm thấy cho thấy sức hút của tác phẩm.
Dấu ấn lịch sử
Khoảng giữa năm 1961, đoàn Kim Chưởng lưu diễn miền Trung với vở mới vừa được kiểm duyệt, gây chấn động làng cải lương một thời. Khi đoàn về Sài Gòn khai trương tuồng mới tại Thủ Đô, vở trình diễn liên tục suốt hai tuần vẫn đông nghẹt khán giả. Thành công của Thuyền ra cửa biển đã đưa tên tuổi Yên Trang lên hàng ngũ những soạn giả được săn đón nhất, mở đầu cho sự nghiệp hơn 30 vở tuồng của ông. Nhiều thập niên sau, vở vẫn được chọn làm trích đoạn thi trong các cuộc thi giọng ca cải lương, như tại Chung kết Chuông vàng vọng cổ 2013.