Phú Lục là một trong sáu bản hơi Bắc, nổi tiếng là bản “đối đáp” của đờn ca tài tử. Với 16 câu theo thể nhịp chắc nịch, bản nhạc mang một khí chất dứt khoát, đanh thép — như lời nói của người đang tranh biện, mỗi câu mỗi chữ đều có trọng lượng. Biến thể “Phú Lục Chấn” (“chấn” là rung, dồn) càng nhấn mạnh tính chất dồn dập của bản.
Trong thực hành sân khấu, Phú Lục xuất hiện ở hai thái cực tưởng chừng đối lập. Một mặt, nó được xếp vào nhóm bản dùng cho “lúc cãi vã, giận dữ, đối đáp, tranh biện có tính chất gay gắt, dứt khoát, trả treo” — nơi nhân vật đấu lý tay đôi, không ai chịu nhường ai. Mặt khác, nó cũng thuộc nhóm “kể chuyện, thuật chuyện có tính cách hòa hoãn bình thường”, bên cạnh Lưu Thủy Trường, Xuân Tình, Bình Bán Chấn, Tây Thi. Sự linh hoạt này đến từ cấu trúc câu nhạc rõ ràng, mạch lạc của Phú Lục: nhanh thì thành tranh biện, chậm thì thành kể chuyện.
Về kỹ thuật, Phú Lục đòi hỏi người đờn ngón chắc, nhịp đều, nhấn nhá rõ ràng từng chữ đờn; người ca phải phát âm rành rọt, dứt khoát, không được ngân nga ủy mị. Đây là bản rèn luyện rất tốt cho người mới học về cách “nói” bằng âm nhạc — làm sao để mỗi câu nhạc đều như một câu nói có chủ ngữ, vị ngữ rõ ràng.
Bản nhạc của lý lẽ
Nếu Nam Ai là bản của nước mắt, Xàng Xê là bản của khí phách, thì Phú Lục là bản của lý lẽ. Nó ít khi làm người nghe xúc động đến rơi lệ, nhưng nó thuyết phục — thuyết phục bằng sự mạch lạc, chắc chắn. Trong một nền âm nhạc đề cao cảm xúc như đờn ca tài tử, sự hiện diện của một bản nhạc “lý trí” như Phú Lục cho thấy sự cân bằng đáng nể trong tư duy của người xưa.
Dấu ấn trên sân khấu
Trên sân khấu cải lương, những lớp đối đáp dùng Phú Lục thường là những lớp “đinh” — nơi tài năng của đào kép được thử thách qua từng câu chữ. Khán giả mộ điệu có thể không nhớ tên bản nhạc, nhưng họ nhớ như in cảm giác hồi hộp khi hai nhân vật “đấu” nhau bằng những câu Phú Lục đanh thép — đó chính là sức sống bền bỉ của bản nhạc này.