Tứ Đại Oán là bản tiêu biểu nhất cho hơi Oán trong hệ thống 20 bài bản Tổ — hơi điệu của mùa đông, của những nỗi bi thương, ai oán đến tột cùng. Với chỉ 6 câu ngắn gọn, bản nhạc cô đọng nỗi oán hận thành một khối đặc quánh, mỗi câu như một nhát dao cứa vào lòng người nghe.
Cái tên “Tứ Đại Oán” gợi bốn nỗi oán lớn của đời người — dù không có văn bản nào ghi chép chính xác “tứ đại” là những gì, giới mộ điệu thường hiểu đó là những mất mát không gì bù đắp: mất nước, mất nhà, mất người thân, mất tình yêu. Chính sự mơ hồ ấy lại là sức mạnh: mỗi người nghe đều có thể đặt nỗi oán của riêng mình vào bản nhạc.
Về lời ca, bản Tứ Đại Oán nổi tiếng với tựa “Bá Lý Hề” do ông Trần Quang Quờn (Kinh lịch Quờn, 1875–1946) soạn khoảng năm 1917–1918 — cùng đợt với điệu Văn Thiên Tường. Lời ca kể về nàng Bá Lý Hề trông chồng với những hình ảnh thấm thía: thỏ lặn ác tà, nhành ngô đổ lá, sầu dật dã nơi bến sông Tương. Bản có các lớp Thủ và lớp Hồi Thủ, trong đó lớp Hồi Thủ thường được các nghệ sĩ chọn thể hiện vì tập trung cao độ cái “mùi” oán than.
Hơi Oán trong hệ thống
Bốn bài hơi Oán — Tứ Đại Oán, Phụng Hoàng (Cầu), Giang Nam (Cửu Khúc), Phụng Cầu (Hoàng Duyên) — xếp vào mùa đông, mùa của sự tàn lụi và tiếc nuối. Trong khi hơi Ai buồn mà còn nức nở thiết tha, hơi Oán buồn đến mức oán trách — oán trời, oán đất, oán số phận. Tứ Đại Oán là đỉnh cao của hơi điệu này: ngắn, gọn, và đau đến tận cùng.
Trên sân khấu cải lương
Sân khấu cải lương dùng Tứ Đại Oán cho những lớp tủi hờn, oán than — khi nhân vật không còn khóc được nữa mà chỉ còn biết oán. Khác với Nam Ai dùng cho nỗi buồn chung, Tứ Đại Oán dành cho nỗi đau có đối tượng cụ thể: oán kẻ phụ tình, oán số phận nghiệt ngã. Người ca bản này phải có nội lực mạnh mẽ, giọng oán mà không gào thét — oán trong câm lặng mới là oán lớn nhất.