Cụm di tích Đền Xưa – Chùa Giám – Đền Bia ở Cẩm Giàng, Hải Phòng (Hải Dương cũ) là một quần thể tín ngưỡng hài hòa gồm đền, chùa với giá trị kiến trúc nghệ thuật đặc sắc, được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2017. Cụm di tích là trung tâm văn hóa, tâm linh của vùng đất Cẩm Giàng giàu truyền thống, phản ánh đời sống tín ngưỡng phong phú của cư dân đồng bằng Bắc Bộ.
Lịch sử: cụm di tích lâu đời
Đền Xưa, Chùa Giám và Đền Bia được hình thành qua nhiều thế kỷ, gắn bó với lịch sử phát triển của vùng Cẩm Giàng. Mỗi công trình mang một dấu ấn riêng: đền thờ các vị thần, thành hoàng; chùa là nơi tu hành của Phật giáo; tất cả hòa quyện trong một không gian văn hóa thống nhất. Trải qua các triều đại, cụm di tích nhiều lần được trùng tu, mở rộng, trở thành điểm tựa tinh thần của nhân dân địa phương.
Kiến trúc: hài hòa đền – chùa
Điểm nổi bật của cụm di tích là sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc đền và chùa với bố cục, kết cấu mang đậm phong cách truyền thống. Các hạng mục được chạm khắc công phu, hệ thống tượng thờ được tạc tinh xảo. Không gian di tích rộng rãi, thanh tịnh với cây xanh, hồ nước, tạo nên một thắng cảnh tâm linh đẹp của vùng quê Hải Dương xưa.
Ý nghĩa: trung tâm văn hóa cộng đồng
Cụm di tích Đền Xưa – Chùa Giám – Đền Bia là nơi diễn ra các lễ hội truyền thống, sinh hoạt văn hóa của cộng đồng. Việc xếp hạng đặc biệt năm 2017 ghi nhận giá trị độc đáo của quần thể — nơi tín ngưỡng dân gian và Phật giáo hòa quyện, tạo nên bản sắc văn hóa đặc trưng của vùng đất xứ Đông.