Địa đạo Vịnh Mốc ở Vĩnh Linh, Quảng Trị là hệ thống đường hầm dài khoảng 2,8 km do quân và dân địa phương đào trong những năm chiến tranh ác liệt — nơi cả làng Vịnh Mốc đã sống, sinh hoạt, chiến đấu ngay dưới lòng đất. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2014, Vịnh Mốc được mệnh danh là "làng địa đạo" — biểu tượng của ý chí bám đất giữ làng, của sức sống mãnh liệt giữa bom đạn.
Lịch sử: cả làng xuống lòng đất
Vĩnh Linh là huyện cực Bắc của vĩ tuyến 17 — tuyến đầu của miền Bắc xã hội chủ nghĩa, bị địch đánh phá dữ dội nhất. Từ năm 1965, để tránh bom đạn, nhân dân Vịnh Mốc đã đào hệ thống địa đạo với 3 tầng, sâu 12–23 m, gồm đường hầm chính, hầm ở, hầm chỉ huy, kho, giếng nước, trường học, trạm xá, nhà hộ sinh. Cả làng với hàng trăm người đã sống dưới lòng đất suốt nhiều năm, vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa sinh con đẻ cái — trong địa đạo đã có 17 em bé chào đời.
Di tích: 2,8 km hầm ven biển
Ngày nay, địa đạo Vịnh Mốc được bảo tồn nguyên trạng với lối đi tham quan, hệ thống thông gió, các hầm chức năng được phục dựng. Du khách đi trong lòng địa đạo, nghe giới thiệu về cuộc sống của người dân năm xưa: học bài dưới ánh đèn dầu, sinh hoạt trong không gian chật hẹp nhưng đầy ắp niềm tin. Trên mặt đất là bảo tàng, nhà trưng bày và bãi biển Cửa Tùng thơ mộng.
Ý nghĩa: sức sống giữa bom đạn
Địa đạo Vịnh Mốc là minh chứng cho sức sống phi thường của con người Việt Nam: giữa bom đạn, họ không chỉ tồn tại mà còn sống có tổ chức, có văn hóa, có tương lai — trẻ em vẫn ra đời, học sinh vẫn đến trường. Di tích nhắc nhở rằng ý chí của con người là thứ vũ khí mạnh nhất, không bom đạn nào có thể khuất phục.