Lăng mộ và Đền thờ Nguyễn Xí ở Nghệ An là nơi an nghỉ và thờ cúng Nguyễn Xí (1397–1465) — khai quốc công thần bậc nhất của triều Lê sơ, vị tướng đã theo Lê Lợi từ những ngày đầu khởi nghĩa Lam Sơn, trải hai triều vua, được tôn là bậc "lão tướng" đức độ. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2020, khu di tích là nơi tưởng nhớ một trong những công thần vĩ đại nhất lịch sử Việt Nam.
Lịch sử: bậc khai quốc công thần
Nguyễn Xí quê ở Nghệ An, sớm theo Lê Lợi khởi nghĩa Lam Sơn, lập nhiều chiến công hiển hách trong 10 năm kháng chiến chống quân Minh. Sau khi Lê Lợi lên ngôi, ông được phong tước, giữ nhiều chức vụ quan trọng, trải qua các đời vua Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông, Lê Thánh Tông — được tôn là bậc nguyên lão, đức độ, liêm khiết. Ông mất năm 1465, được truy phong, nhân dân lập đền thờ, lăng mộ tại quê hương.
Kiến trúc: lăng mộ và đền thờ
Khu di tích gồm lăng mộ Nguyễn Xí với kiến trúc lăng tẩm trang nghiêm và đền thờ với tượng ông cùng gia quyến. Các hạng mục được chạm khắc tinh xảo, mang đậm phong cách kiến trúc thời Lê – Nguyễn. Lễ giỗ Nguyễn Xí được tổ chức hằng năm với nghi lễ trang trọng, thu hút con cháu họ Nguyễn và nhân dân địa phương.
Ý nghĩa: tấm gương trung nghĩa
Nguyễn Xí là tấm gương về lòng trung nghĩa, đức độ, liêm khiết của bậc công thần: có công lớn mà không kiêu ngạo, trải bao thăng trầm mà vẫn giữ trọn khí tiết. Cuộc đời ông là bài học quý cho các thế hệ về đạo làm quan, làm người — "công thành thân thoái" mà vẫn được muôn đời kính trọng.