Nhà tù Hỏa Lò ở Hoàn Kiếm, Hà Nội — người Pháp gọi là "Maison Centrale" — là nhà tù do thực dân Pháp xây dựng năm 1896 để giam cầm các chiến sĩ cách mạng Việt Nam, được mệnh danh là "địa ngục giữa lòng Hà Nội". Là di tích lịch sử – văn hóa, Hỏa Lò ngày nay là bảo tàng với những trưng bày chân thực về tội ác thực dân và về ý chí đấu tranh kiên cường của các chiến sĩ.
Lịch sử: nhà tù 1896
Nhà tù Hỏa Lò được Pháp xây dựng năm 1896 trên đất làng Hỏa Lò (làng làm lò gốm). Đây là một trong những nhà tù lớn nhất Đông Dương, nơi giam giữ hàng nghìn chiến sĩ cách mạng qua các thời kỳ: Nguyễn Lương Bằng, Trường Chinh, Đỗ Mười... Trong tù, các chiến sĩ bị tra tấn dã man: cùm kẹp, máy chém. Nhưng họ vẫn tổ chức học tập, đấu tranh, nhiều cuộc vượt ngục táo bạo đã diễn ra.
Di tích: bảo tàng Hỏa Lò
Khu di tích gồm các phòng giam, xà lim, máy chém được bảo tồn; trưng bày hiện vật, hình ảnh về cuộc sống tù nhân. Đặc biệt, khu trưng bày về phi công Mỹ bị giam trong chiến tranh Việt Nam (Mỹ gọi là "Hanoi Hilton") thu hút sự quan tâm của du khách quốc tế.
Ý nghĩa: ý chí bất khuất
Nhà tù Hỏa Lò là minh chứng cho ý chí bất khuất của các chiến sĩ cách mạng: trong "địa ngục" của thực dân, họ vẫn giữ vững niềm tin, biến nhà tù thành trường học cách mạng. Di tích là địa chỉ đỏ giữa lòng thủ đô, là bài học về lòng yêu nước cho thế hệ trẻ.