Nhà tù Sơn La ở Tây Bắc được thực dân Pháp xây dựng để giam giữ các chiến sĩ cách mạng, được mệnh danh là "địa ngục trần gian" với chế độ giam cầm hà khắc bậc nhất Đông Dương. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2014, nơi đây gắn với tên tuổi đồng chí Tô Hiệu và cây đào Tô Hiệu — biểu tượng bất diệt của ý chí kiên cường, lạc quan cách mạng của người chiến sĩ cộng sản.
Lịch sử: địa ngục trần gian
Nhà tù Sơn La được Pháp xây dựng năm 1908 trên đồi Khau Cả, với những xà lim chật hẹp, ẩm thấp, chế độ ăn uống kham khổ, tra tấn dã man. Hàng nghìn chiến sĩ cách mạng đã bị giam giữ tại đây, trong đó có nhiều đồng chí lãnh đạo như Tô Hiệu, Văn Tiến Dũng, Trần Quốc Hoàn. Trong ngục tù, các chiến sĩ vẫn bí mật tổ chức học tập, rèn luyện, biến nhà tù thành "trường học cách mạng". Đồng chí Tô Hiệu — Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ — đã hy sinh tại đây năm 1944, trước lúc mất vẫn căn dặn đồng chí, đồng bào giữ vững chí khí.
Di tích: cây đào Tô Hiệu
Điểm xúc động nhất của di tích là cây đào Tô Hiệu — cây đào do chính tay đồng chí Tô Hiệu trồng trong sân nhà tù, vẫn nở hoa mỗi độ xuân về như biểu tượng của sức sống, của niềm tin cách mạng không bao giờ tắt. Khu di tích gồm các xà lim, nhà giam, bia tưởng niệm, nhà trưng bày hiện vật về cuộc đấu tranh trong tù của các chiến sĩ.
Ý nghĩa: ý chí thép trong ngục tù
Nhà tù Sơn La là minh chứng cho chân lý: "ngục tù không giam được ý chí cách mạng". Những chiến sĩ trong tù đã biến nơi đây thành trường học, rèn luyện bản lĩnh để sau này trở thành những lãnh đạo kiệt xuất của Đảng, Nhà nước. Cây đào Tô Hiệu mỗi mùa xuân nở hoa nhắc nhở thế hệ trẻ về giá trị của độc lập, về những hy sinh to lớn của cha anh.