Tây Thiên – Tam Đảo ở Phú Thọ là một trong những trung tâm tín ngưỡng lớn của miền Bắc — nơi thờ Quốc Mẫu Tây Thiên (Lăng Thị Tiêu), gắn với truyền thuyết về người phụ nữ đã giúp vua Hùng dựng nước. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2015, quần thể gồm hệ thống chùa, đền trên dãy núi Tam Đảo hùng vĩ, là điểm hành hương quan trọng và danh thắng thiên nhiên nổi tiếng.
Truyền thuyết: Quốc Mẫu Tây Thiên
Tương truyền, Lăng Thị Tiêu là người con gái tài sắc, đã giúp vua Hùng thứ 7 đánh giặc, giữ nước. Sau khi mất, bà được tôn là Quốc Mẫu Tây Thiên, lập đền thờ trên núi Tam Đảo. Truyền thuyết thể hiện sự tôn vinh người phụ nữ trong lịch sử dân tộc — tiếp nối truyền thống Hai Bà Trưng, Bà Triệu. Qua các triều đại, đền thờ Quốc Mẫu được trùng tu, mở rộng, trở thành trung tâm tín ngưỡng lớn.
Di tích và thắng cảnh
Quần thể Tây Thiên gồm đền Thờ Quốc Mẫu, chùa Tây Thiên (chùa Phổ Đà), các am, tháp trên sườn núi Tam Đảo. Du khách có thể đi cáp treo hoặc leo bộ qua rừng trúc xanh mát để lên đền, chùa. Từ trên cao, toàn cảnh đồng bằng Bắc Bộ hiện ra hùng vĩ. Lễ hội Tây Thiên được tổ chức vào tháng 2 âm lịch hằng năm, thu hút hàng vạn Phật tử, du khách hành hương, cầu mong quốc thái dân an.
Ý nghĩa: nơi giao hòa trời đất
Tây Thiên là nơi con người tìm về sự thanh tịnh giữa non cao, gửi gắm ước nguyện vào đấng linh thiêng. Quần thể vừa là di sản văn hóa tâm linh, vừa là tài nguyên du lịch quý giá của Phú Thọ — đất Tổ — góp phần phát triển kinh tế địa phương gắn với bảo tồn di sản.