Thành cổ Diên Khánh ở Khánh Hòa là tòa thành quân sự được xây dựng năm 1793 dưới thời Nguyễn Ánh theo kiến trúc Vauban của phương Tây — một trong những tòa thành cổ còn khá nguyên vẹn ở Nam Trung Bộ. Được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia, thành Diên Khánh là chứng tích về nghệ thuật quân sự và những biến động lịch sử cuối thế kỷ 18.
Lịch sử: thành 1793
Thành Diên Khánh được Nguyễn Ánh cho xây dựng năm 1793 làm căn cứ quân sự trong cuộc chiến với nhà Tây Sơn. Thành được xây theo kiểu Vauban — kiến trúc phòng thủ phương Tây với hào sâu, tường thành hình sao, các pháo đài góc. Đây là một trong những công trình quân sự tiếp thu kỹ thuật phương Tây sớm nhất ở Việt Nam. Thành từng là nơi diễn ra nhiều trận đánh ác liệt giữa quân Nguyễn và quân Tây Sơn.
Kiến trúc: Vauban giữa Việt Nam
Thành Diên Khánh với chu vi lớn, tường thành đất nện, hào nước bao quanh, 4 cổng thành theo 4 hướng. Kiến trúc Vauban với các bastion (pháo đài góc) cho phép hỏa lực bao quát mọi hướng — kỹ thuật phòng thủ tiên tiến bậc nhất thời bấy giờ. Dù trải qua hơn 200 năm, dấu tích thành vẫn còn khá rõ.
Ý nghĩa: giao thoa quân sự
Thành cổ Diên Khánh là minh chứng cho sự giao thoa giữa nghệ thuật quân sự Việt Nam và phương Tây cuối thế kỷ 18 — thời kỳ mà các chúa Nguyễn đã tiếp thu kỹ thuật quân sự hiện đại để xây dựng lực lượng. Di tích là nguồn tư liệu quý về lịch sử quân sự, là điểm đến hấp dẫn cho những ai yêu thích khám phá thành cổ Việt Nam và tìm hiểu về một giai đoạn lịch sử đầy biến động.