Quần thể di tích đình, chùa, từ chỉ Thổ Hà ở Bắc Ninh là di sản của làng nghề gốm Thổ Hà nổi tiếng bên dòng sông Cầu — một trong những làng gốm cổ nhất Việt Nam với lịch sử hàng trăm năm. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2026, quần thể là sự kết hợp độc đáo giữa di sản kiến trúc tín ngưỡng và di sản nghề thủ công truyền thống.
Lịch sử: làng gốm bên sông Cầu
Thổ Hà là làng nghề gốm có từ hàng trăm năm trước, nổi tiếng với các sản phẩm gốm sành, vại, chum, nồi đất nung. Nghề gốm đã nuôi sống bao thế hệ người dân làng, tạo nên một cộng đồng thợ thủ công tài hoa. Cùng với nghề gốm, người dân Thổ Hà xây dựng đình, chùa, từ chỉ (nhà thờ họ) khang trang — những công trình tín ngưỡng thể hiện đời sống tinh thần phong phú và sự thịnh vượng của làng nghề.
Kiến trúc và nghề gốm
Quần thể di tích gồm đình làng, chùa cổ và các từ chỉ của các dòng họ với kiến trúc truyền thống, chạm khắc tinh xảo. Đặc biệt, không gian làng Thổ Hà với những lò gốm cổ, những con ngõ nhỏ, bến sông Cầu tạo nên một bức tranh làng quê Bắc Bộ đặc sắc. Nghề làm gốm thủ công với kỹ thuật nung lò truyền thống vẫn được một số gia đình gìn giữ, trở thành điểm tham quan hấp dẫn du khách muốn tìm hiểu văn hóa làng nghề.
Ý nghĩa: di sản của bàn tay và khối óc
Thổ Hà là minh chứng cho sự gắn bó giữa nghề thủ công và đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Việt: từ đất sét quê hương, bàn tay thợ gốm đã tạo nên những sản phẩm nuôi sống cộng đồng, và từ sự thịnh vượng đó, những công trình tín ngưỡng khang trang ra đời. Việc xếp hạng đặc biệt năm 2026 ghi nhận giá trị độc đáo của một làng nghề — nơi di sản vật thể và phi vật thể hòa quyện làm một.