Cố đô Hoa Lư ở Ninh Bình là kinh đô đầu tiên của nhà nước phong kiến độc lập Việt Nam — nơi Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế năm 968, lập nên nhà nước Đại Cồ Việt, mở ra kỷ nguyên độc lập tự chủ của dân tộc sau hơn nghìn năm Bắc thuộc. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2012 và nằm trong Quần thể danh thắng Tràng An (UNESCO 2016), Hoa Lư là "kinh đô đá" với núi non hiểm trở làm thành lũy tự nhiên.
Lịch sử: 42 năm kinh đô Đại Cồ Việt
Năm 968, sau khi dẹp loạn 12 sứ quân, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Đinh Tiên Hoàng, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư. Vùng đất này được chọn vì địa thế hiểm trở: núi non trùng điệp bao bọc, chỉ có lối vào hẹp — "thành núi" tự nhiên khó công phá. Ba triều đại Đinh, Tiền Lê và đầu nhà Lý đóng đô tại đây suốt 42 năm (968–1010), cho đến khi Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long. Trong thời gian này, nhà nước Đại Cồ Việt được củng cố, đặt nền móng cho chế độ phong kiến độc lập Việt Nam với luật pháp, quân đội, hành chính hoàn chỉnh.
Kiến trúc: đền vua Đinh – đền vua Lê
Trung tâm của cố đô là đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng và đền thờ vua Lê Đại Hành với kiến trúc "nội công ngoại quốc", chạm khắc gỗ đá tinh xảo thời Hậu Lê. Đền vua Đinh thờ Đinh Tiên Hoàng cùng các hoàng tử, công chúa; đền vua Lê thờ Lê Hoàn — vị vua đã tiếp nối sự nghiệp, đánh thắng quân Tống năm 981. Xung quanh là núi non hùng vĩ: núi Mã Yên — nơi tương truyền là lăng mộ vua Đinh, hang Muối, chùa Nhất Trụ với cột kinh Phật bằng đá từ thời Đinh. Lễ hội Hoa Lư (lễ hội Cờ Lau) được tổ chức hằng năm vào tháng 3 âm lịch, tái hiện thời niên thiếu của Đinh Bộ Lĩnh với trò chơi cờ lau tập trận.
Ý nghĩa: nơi khai sinh nhà nước độc lập
Hoa Lư là nơi "khai sinh" của nhà nước Việt Nam độc lập — từ đây, dân tộc ta bước vào kỷ nguyên tự chủ sau nghìn năm Bắc thuộc. Mỗi viên đá, mỗi ngôi đền ở Hoa Lư đều thấm đẫm hào khí của buổi đầu dựng nước. Đến Hoa Lư là về với cội nguồn của quốc gia, để hiểu rằng độc lập hôm nay được đánh đổi bằng bao xương máu của cha ông từ hơn một nghìn năm trước.