Xương Giang là nơi diễn ra một trong những chiến thắng quyết định nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta: trận Xương Giang năm 1427, khi nghĩa quân Lam Sơn của Lê Lợi đánh tan viện binh nhà Minh, buộc tướng Liễu Thăng phải bỏ mạng, mở đường cho thắng lợi hoàn toàn của cuộc khởi nghĩa. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2019, Xương Giang là biểu tượng của trí tuệ quân sự và ý chí độc lập của dân tộc Việt Nam.
Lịch sử: trận đánh quyết định năm 1427
Năm 1427, sau 10 năm kháng chiến, nghĩa quân Lam Sơn đã làm chủ phần lớn đất nước, vây hãm thành Đông Quan. Nhà Minh sai Liễu Thăng đem 10 vạn quân sang cứu viện. Lê Lợi và Nguyễn Trãi đã bày mưu: cho quân mai phục tại ải Chi Lăng, đánh tan quân tiên phong, chém đầu Liễu Thăng, rồi tiếp tục vây đánh thành Xương Giang — căn cứ quan trọng của quân Minh. Quân Minh ở Xương Giang ra hàng, viện binh tan vỡ. Thắng lợi ở Chi Lăng – Xương Giang buộc nhà Minh phải chấp nhận đàm phán, rút quân về nước, kết thúc 20 năm đô hộ tàn bạo. Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi, mở ra triều Lê sơ huy hoàng.
Di tích: thành cổ Xương Giang
Ngày nay, khu di tích Xương Giang gồm thành cổ Xương Giang với tường thành, hào sâu còn lại dấu tích, đền thờ, nhà bia tưởng niệm các anh hùng nghĩa quân Lam Sơn. Không gian di tích trang nghiêm với cây xanh, là nơi nhân dân đến dâng hương tưởng nhớ công lao của Lê Lợi, Nguyễn Trãi và nghĩa quân Lam Sơn.
Ý nghĩa: bản anh hùng ca bất diệt
Chiến thắng Xương Giang cùng với Chi Lăng là đỉnh cao của nghệ thuật quân sự Việt Nam: lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh bằng mưu trí và lòng dân. "Bình Ngô đại cáo" của Nguyễn Trãi — áng thiên cổ hùng văn tổng kết cuộc kháng chiến — mãi là niềm tự hào của dân tộc. Xương Giang hôm nay nhắc nhở thế hệ trẻ về giá trị của độc lập, về sức mạnh của đoàn kết toàn dân.