Thuộc tỉnh Ninh Bình, Ninh Vân là làng nghề đá mỹ nghệ với tuổi nghề hơn 400 năm, nằm trong vùng đất cố đô Hoa Lư lịch sử. Người Ninh Vân nổi tiếng với kỹ thuật chạm đá theo lối cổ: những pho tượng, bia đá, chi tiết kiến trúc đá với đường nét khỏe khoắn, đậm chất truyền thống.
Làng đá đất cố đô
Nghề chạm đá ở Ninh Vân hình thành từ khoảng thế kỷ 16–17, gắn với nhu cầu xây dựng đình chùa, lăng mộ trong vùng. Người Ninh Vân học hỏi kỹ thuật từ các nghệ nhân xưa, phát triển thành làng nghề chuyên chạm đá với phong cách riêng: chắc khỏe, mộc mạc mà tinh tế. Nhiều công trình đá cổ trong vùng có dấu ấn bàn tay thợ Ninh Vân. Trải qua thời gian, làng nghề vẫn giữ được nghề, chuyên tạc tượng, bia đá, đồ thờ và các hạng mục kiến trúc đá cho đình chùa, nhà thờ họ. Ngày nay, thợ Ninh Vân còn tham gia trùng tu nhiều di tích lịch sử trong cả nước.
Kỹ thuật chạm đá cổ truyền
Chạm đá Ninh Vân theo lối thủ công truyền thống: chọn đá xanh tốt ở vùng núi Ninh Bình; tạo dáng bằng đục tay; chạm chi tiết với sự kiên nhẫn — mỗi đường nét đều được chăm chút. Người thợ Ninh Vân đặc biệt giỏi chạm các đề tài truyền thống: rồng, phượng, hoa sen, chữ Hán trên bia đá — với phong cách cổ điển, trang nghiêm. Sau chạm là mài nhẵn, đánh bóng thủ công. Một pho tượng hay tấm bia đá đẹp mất nhiều tuần, có khi nhiều tháng để hoàn thành. Chính sự chậm rãi, tỉ mỉ ấy tạo nên giá trị của đá Ninh Vân — bền vững cùng thời gian.
Giá trị văn hóa
Đá Ninh Vân là một phần của di sản kiến trúc đá Việt Nam: những ngôi mộ đá, bia đá, tượng đá trong các di tích cổ đều mang dấu ấn nghề chạm đá truyền thống. Làng nghề góp phần quan trọng vào việc bảo tồn kỹ thuật chạm đá cổ — thứ nghề đang dần mai một. Với những người làm công tác bảo tồn, thợ đá Ninh Vân là những nghệ nhân không thể thiếu trong việc trùng tu, phục hồi các công trình đá cổ.