Nằm trên Quốc lộ 1A, thuộc xã Điện Phương (nay thuộc thành phố Đà Nẵng), làng đúc đồng Phước Kiều là làng nghề đúc đồng nổi tiếng nhất miền Trung với lịch sử hơn 400 năm. Tiếng chiêng, tiếng chuông đúc từ làng nghề này đã vang xa khắp cả nước, gắn với câu ca quen thuộc: "Trống Lâm Yên, chiêng Phước Kiều".
Lịch sử làng đúc
Nghề đúc đồng ở Phước Kiều hình thành từ đầu thế kỷ 17, trong thời các chúa Nguyễn mở cõi về phương Nam. Theo gia phả các tộc họ, ông tổ truyền nghề là Dương Tiền Hiền, người từ Thanh Hóa di cư vào đây dạy nghề đúc cho dân làng. Đến cuối thế kỷ 18, hai phường tạc tượng Đông Kiều và chú tượng Phước Kiều hợp nhất thành làng đúc Phước Kiều. Dưới triều Nguyễn, nghề đạt thời hoàng kim: thợ Phước Kiều được triệu ra Huế tham gia đúc tiền, thẻ bài, ấn triện cho triều đình; năm 1858 (niên hiệu Tự Đức), làng đã đúc thành công chiếc đại hồng chung nổi tiếng. Trải qua bao biến động, các gia đình nghệ nhân nơi đây vẫn bền bỉ giữ lửa lò đồng đến ngày nay.
Kỹ thuật đúc đặc trưng
Bí quyết làm nên danh tiếng của đồng Phước Kiều nằm ở khâu làm khuôn và pha hợp kim. Khuôn đúc được tạo từ đất sét trộn trấu, qua nhiều công đoạn công phu: nhồi đất, làm bìa, giáp khuôn, nung khuôn nhiều lượt trước khi rót đồng nóng chảy. Tùy sản phẩm mà thợ dùng khuôn sống (đúc một lần) hay khuôn bền (dùng nhiều lần). Mỗi gia đình có công thức pha hợp kim đồng – thiếc – chì riêng, được giữ kín qua nhiều thế hệ. Đặc biệt với các nhạc cụ như cồng, chiêng, thanh la, sau khi đúc xong còn có công đoạn chỉnh âm — gọi là "dạy tiếng" — đòi hỏi đôi tai thẩm âm bậc thầy để chiêng ngân vang đúng thang âm của từng vùng miền. Tất cả đều được làm hoàn toàn thủ công, không qua máy móc.
Giá trị văn hóa
Sản phẩm của Phước Kiều không chỉ là hàng hóa mà là một phần của đời sống tâm linh và văn hóa Việt: từ chiêng, cồng trong lễ hội của đồng bào Tây Nguyên, chuông chùa ngân vang nơi cửa Phật, đến lư hương, chân đèn trang nghiêm trên ban thờ tổ tiên. Nghề đúc đồng còn gắn với nghi lễ giỗ tổ nghề được duy trì qua các tộc họ, thể hiện đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của người thợ. Ngày nay, làng nghề vừa sản xuất vừa đón khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm, góp phần quảng bá một di sản thủ công độc đáo của xứ Quảng đến bạn bè trong và ngoài nước.