Mã Siêu báo phu thù là vở tuồng cổ của NSND Thanh Tòng, lưu hành trước năm 1975. Tác phẩm khai thác một trong những câu chuyện bi tráng nhất của thời Tam Quốc: Mã Siêu – danh tướng Tây Lương – nổi dậy báo thù cho cha là Mã Đằng bị Tào Tháo hãm hại.
Cốt truyện (tóm tắt)
Mã Đằng – cha của Mã Siêu – bị Tào Tháo dùng mưu giết hại cùng cả gia tộc. Nghe tin dữ, Mã Siêu – với biệt danh "Cẩm Mã Siêu" nổi tiếng dũng mãnh – đã tập hợp binh mã Tây Lương, thề báo thù rửa hận cho cha. Những trận đánh ác liệt diễn ra, trong đó nổi tiếng nhất là trận Đồng Quan khi Mã Siêu đánh cho Tào Tháo phải cắt râu, cởi áo mà chạy trốn – một trong những trang sử hào hùng nhất của Tam Quốc. Dù cuối cùng không thành công trong việc lật đổ Tào Tháo, khí phách hiên ngang và lòng hiếu thảo của Mã Siêu đã trở thành biểu tượng đẹp cho đạo làm con.
Giá trị nghệ thuật
Mã Siêu báo phu thù là một trong những vở diễn thể hiện rõ nhất tinh thần "trung hiếu" của văn hóa phương Đông: người con dù phải đối mặt với kẻ thù hùng mạnh đến đâu cũng không ngần ngại đứng lên báo thù cho cha. Dưới bàn tay dàn dựng của Thanh Tòng – bậc thầy của tuồng cổ – những trận đánh được thể hiện với vũ đạo, binh khí đẹp mắt, tạo nên khí thế hào hùng của chiến trường Tam Quốc. Nhân vật Mã Siêu được xây dựng với đầy đủ những phẩm chất của bậc anh hùng: dũng mãnh mà hiếu thảo, nóng nảy mà trọng nghĩa.
Dấu ấn lịch sử
Tam Quốc là kho tàng đề tài vô tận của tuồng cổ Việt Nam, và Mã Siêu báo phu thù là một trong những vở diễn tiêu biểu cho hướng khai thác những nhân vật "phản diện chính diện" – những người thất bại trong lịch sử nhưng chiến thắng trong lòng người đời. Tác phẩm góp phần làm phong phú thêm gallery những anh hùng Tam Quốc trên sân khấu cải lương, bên cạnh những Quan Công, Trương Phi, Triệu Tử Long đã quá quen thuộc.