Nắng chiều trên sông Dịch là vở cải lương dã sử của soạn giả Thu An, lưu hành trước năm 1975. Nhan đề vở diễn gợi nhớ đến điển tích nổi tiếng trong lịch sử Trung Hoa: Kinh Kha qua sông Dịch hành thích Tần Vương – với hình ảnh "gió hiu hắt sông Dịch lạnh, tráng sĩ một đi không trở về" đã đi vào thi ca muôn đời.
Cốt truyện (tóm tắt)
Sông Dịch – dòng sông nơi Kinh Kha từ biệt Thái tử Đan để lên đường hành thích Tần Thủy Hoàng – trở thành biểu tượng cho những cuộc chia ly bi tráng của các bậc anh hùng. Trong ánh nắng chiều vàng vọt soi trên mặt sông, những con người với sứ mệnh lịch sử nặng nề trên vai gặp gỡ, từ biệt nhau. Có thể là cuộc từ biệt giữa tráng sĩ và người thân, giữa những đồng chí cùng chí hướng trước giờ phút sinh tử. Nắng chiều trên sông Dịch đẹp mà buồn – vẻ đẹp của sự hy sinh cao cả, nỗi buồn của những cuộc chia ly không hẹn ngày gặp lại.
Giá trị nghệ thuật
Nắng chiều trên sông Dịch thể hiện trình độ văn hóa sâu rộng của Thu An khi khai thác một điển tích lịch sử nổi tiếng để nói lên những vấn đề muôn thuở về lòng trung nghĩa và sự hy sinh. Hình ảnh sông Dịch trong nắng chiều được xây dựng như một không gian nghệ thuật đầy chất thơ mà cũng đầy bi tráng – nơi cái đẹp và cái bi hòa quyện vào nhau. Vở diễn thành công trong việc khắc họa tâm lý nhân vật trước những thời khắc lịch sử: nỗi day dứt, sự quyết tâm và niềm tin vào chính nghĩa.
Dấu ấn lịch sử
Điển tích Kinh Kha qua sông Dịch là một trong những câu chuyện được người Việt yêu mến qua nhiều thế hệ, và việc Thu An đưa nó lên sân khấu cải lương cho thấy sự gắn bó giữa sân khấu với văn hóa đọc của công chúng. Nắng chiều trên sông Dịch góp phần làm phong phú thêm dòng dã sử của cải lương – nơi những câu chuyện lịch sử được kể lại bằng ngôn ngữ của sân khấu dân tộc.