Phạm Công Cúc Hoa là vở tuồng cổ của soạn giả Quy Sắc, với bản dựng nổi tiếng vào thập niên 1980 gắn liền với các nghệ sĩ Vũ Linh và Phương Hồng Thủy. Tác phẩm đề cao nghĩa tào khang, lòng hiếu thảo và tình cốt nhục, chứa đựng bài học đạo đức sâu sắc về luật nhân quả trong cuộc đời.
Cốt truyện (tóm tắt)
Phạm Công và Cúc Hoa có tình yêu son sắt, thủy chung, nhưng Cúc Hoa chẳng may mất sớm, để lại đàn con thơ dại. Phạm Công đi bước nữa với Tào Thị – người đàn bà độc ác thường xuyên hành hạ, ngược đãi con chồng. Từ cõi âm, linh hồn Cúc Hoa hiện về bảo vệ các con, che chở chúng khỏi những đòn roi của mẹ kế. Cao trào của vở là sự trừng phạt đích đáng dành cho kẻ ác và sự đoàn tụ đầy xúc động – khi tình mẫu tử thiêng liêng chiến thắng cả cái chết, cả sự độc ác của con người.
Giá trị nghệ thuật
Phạm Công Cúc Hoa là một trong những vở diễn thể hiện rõ nhất triết lý nhân quả của văn hóa Việt Nam: ở hiền gặp lành, ở ác gặp dữ. Hình tượng Cúc Hoa – người mẹ dù đã khuất vẫn hiện về bảo vệ con – trở thành biểu tượng đẹp cho tình mẫu tử thiêng liêng, vượt qua cả ranh giới âm dương. Vở diễn thành công trong việc kết hợp yếu tố tâm linh, kỳ ảo với những vấn đề rất đời thường của gia đình, tạo nên một tác phẩm vừa hấp dẫn vừa giàu tính giáo dục.
Dấu ấn lịch sử
Với sự thể hiện của Vũ Linh và Phương Hồng Thủy – cặp nghệ sĩ vàng của thập niên 1980 – Phạm Công Cúc Hoa trở thành một trong những vở tuồng cổ được yêu mến nhất của thời kỳ này. Trước đó, truyện thơ Phạm Công – Cúc Hoa cũng đã được dàn dựng thành nhiều vở cải lương, trong đó có bản của soạn giả Tống Phước Phổ với các nghệ sĩ Ái Liên, Hoa Tâm, Thanh Nga. Tác phẩm góp phần giữ gìn những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc – nghĩa vợ chồng, tình mẹ con, lòng hiếu thảo – trong bối cảnh xã hội có nhiều biến đổi, và tiếp tục được các thế hệ nghệ sĩ dàn dựng lại cho đến hôm nay.