Thanh Xà – Bạch Xà là vở cải lương thần thoại của soạn giả Nhị Kiều, lưu hành trước năm 1975. Tác phẩm phỏng theo truyền thuyết dân gian nổi tiếng về Bạch Tố Trinh – nàng rắn trắng tu luyện ngàn năm thành người, với sự thể hiện của NSƯT Mỹ Châu trong danh mục các tuồng chị tham gia giai đoạn 1963–1975.
Cốt truyện (tóm tắt)
Bạch Tố Trinh – bạch xà tu luyện ngàn năm – hóa thành người con gái xinh đẹp, cùng em gái Thanh Xà (Tiểu Thanh) xuống trần gian. Nàng gặp và yêu Hứa Tiên, chàng thư sinh hiền lành, hai người nên duyên vợ chồng với tình yêu chân thành, sâu đậm. Nhưng Pháp Hải – vị hòa thượng chấp niệm – cho rằng người và yêu không thể chung sống, đã nhiều lần tìm cách chia rẽ đôi lứa. Đỉnh cao bi kịch là cảnh Bạch Tố Trinh dâng nước ngập chùa Kim Sơn để cứu chồng, rồi cuối cùng bị giam dưới tháp Lôi Phong. Tình yêu của nàng – dù là yêu tinh – lại trong sáng và thủy chung hơn cả tình người, khiến bao thế hệ khán giả xót thương.
Giá trị nghệ thuật
Thanh Xà – Bạch Xà là một trong những vở diễn thành công nhất trong việc đưa yếu tố thần thoại lên sân khấu cải lương. Những màn biến hóa, phép thuật được thể hiện bằng kỹ xảo sân khấu kết hợp với vũ đạo uyển chuyển, tạo nên thế giới thần tiên đầy màu sắc. Đằng sau lớp vỏ thần thoại là những vấn đề nhân sinh sâu sắc: tình yêu có cần phân biệt giống loài? Lòng từ bi thực sự là gì? Vở diễn đặt ra những câu hỏi khiến khán giả suy ngẫm về sự bao dung và tình yêu thương.
Dấu ấn lịch sử
Truyền thuyết Bạch Xà là một trong những tích truyện được khai thác nhiều nhất trên sân khấu châu Á, và bản cải lương của Nhị Kiều với sự thể hiện của Mỹ Châu là một trong những bản dựng được yêu mến tại miền Nam. Tác phẩm cho thấy sự đa dạng trong đề tài của cải lương Sài Gòn – từ tâm lý xã hội, kiếm hiệp đến thần thoại – tất cả đều được các soạn giả chinh phục bằng tài năng và tâm huyết.