Người phu kéo mo cau

Người phu kéo mo cau là bài vọng cổ nổi tiếng của soạn giả Viễn Châu, viết về người phu kéo xe — một trong những nghề vất vả nhất của xã hội xưa. “Mo cau” là tấm mo dùng che nắng che mưa; người phu kéo xe với tấm mo cau trên vai trở thành hình ảnh quen thuộc trên đường phố Nam Bộ một thời — và Viễn Châu đã đưa hình ảnh ấy vào vọng cổ bằng tất cả sự trân trọng.

Bài hát là tiếng nói của người lao động nghèo: những giọt mồ hôi trên lưng áo, những bước chân nặng nhọc trên đường dài, và đằng sau đó là gia đình đang chờ bữa cơm. Viễn Châu không viết về người phu như một nạn nhân để thương hại — ông viết về họ như những con người có phẩm giá: nghèo mà không hèn, vất vả mà vẫn giữ được tình người. Đó là cái nhìn nhân văn sâu sắc, rất Viễn Châu.

Về nghệ thuật, bài hát có nhịp điệu gợi bước chân người kéo xe — đều đều, nặng nhọc mà kiên nhẫn. Người ca phải thể hiện được sự vất vả trong giọng hát mà không làm mất đi vẻ đẹp của giai điệu: đó là thử thách — hát về cực nhọc mà vẫn phải hay, vẫn phải mùi. Những nghệ sĩ thành công với bài này đều có chung một bí quyết: hát bằng sự đồng cảm chân thành, không diễn sâu.

Nhóm bài người lao động

Cùng với Tình anh bán chiếu và Gánh nước đêm trăng, Người phu kéo mo cau tạo thành nhóm bài “người lao động” trong kho tàng Viễn Châu — minh chứng cho quan niệm nghệ thuật của ông: vọng cổ không chỉ dành cho vua chúa, tài tử giai nhân; nó còn là tiếng nói của những con người bình dị nhất. Chính sự gần gũi ấy khiến vọng cổ của Viễn Châu đi sâu vào lòng đại chúng.

Giá trị nhân văn

Ngày nay, nghề phu kéo xe đã lùi vào quá khứ, nhưng bài hát vẫn còn nguyên giá trị: nó nhắc nhớ về phẩm giá của lao động, về những con người đã đổ mồ hôi để nuôi sống gia đình và xây dựng xã hội. Mỗi lần nghe Người phu kéo mo cau, người ta lại cúi đầu trước những đôi vai gầy đã gánh cả một thời khốn khó.