Túy Tửu — “chén rượu say” — là một trong loạt bản ngắn do soạn giả Mộng Vân sáng tác khoảng năm 1939–1940, cùng với Sương Chiều, Tấn Phong, Thu Phong Nguyệt và các bản khác. Ngay từ cái tên, bản nhạc đã xác định “đất diễn” của mình: những cảnh uống rượu — uống để vui, uống để quên, uống để giải sầu — một mô-típ quen thuộc trên sân khấu cải lương.
Trong văn hóa sân khấu, chén rượu là đạo cụ đa nghĩa: nó có thể là niềm vui hội ngộ, cũng có thể là nỗi buồn ly biệt; có thể là khí phách anh hùng, cũng có thể là sự buông xuôi tuyệt vọng. Giai điệu của Túy Tửu được Mộng Vân viết để “chở” được nhiều sắc thái ấy: lúc say sưa phóng túng, lúc trầm lắng suy tư — như chính men rượu khi thì làm người ta cười, khi thì làm người ta khóc.
Về phong cách, Túy Tửu mang dấu ấn chung của loạt bản Mộng Vân: gần gũi với cải lương đương thời, chịu ảnh hưởng của âm nhạc phương Tây và Hoa nhạc (Triều Châu, Quảng Đông). Chất “say” của bản có lẽ cũng được nuôi dưỡng từ những giai điệu Hoa nhạc vốn giàu tính tự sự, uyển chuyển — rất hợp với hình ảnh người nghệ sĩ nâng chén độc ẩm dưới trăng.
Trên sân khấu cải lương
Các lớp rượu trong cải lương thường là những lớp “đinh” — nơi nhân vật bộc lộ nội tâm sâu kín nhất, vì “rượu vào lời ra”. Một bản nhạc riêng cho cảnh rượu như Túy Tửu giúp nghệ sĩ có “đất” để diễn: giai điệu say sưa của bản như men rượu thấm dần, đưa cả nhân vật lẫn khán giả vào trạng thái lâng lâng, nơi những lời thật lòng nhất được thốt ra.
Một phần của loạt bản Mộng Vân
Cùng với Sương Chiều, Tấn Phong, Thu Phong Nguyệt, Túy Tửu góp phần tạo nên diện mạo của dòng cổ nhạc canh tân thập niên 1940 — dòng nhạc cầu nối giữa bài bản tài tử cổ điển và sân khấu cải lương hiện đại. Dù giới nghiên cứu còn tranh luận về bản sắc của loạt bản này, khán giả Nam Bộ đã bình chọn bằng sự yêu mến suốt nhiều thập niên: những giai điệu ấy vẫn vang lên trong các buổi đờn ca cho đến ngày nay.