Văn Thiên Tường là một trong những bản vắn nổi tiếng nhất của đờn ca tài tử Nam Bộ — “bản vắn” là cách gọi những bản nhạc ngắn không thuộc hệ thống 20 bài bản Tổ nhưng được sử dụng rộng rãi trong sinh hoạt đờn ca và trên sân khấu cải lương. Cùng với Sương Chiều, Tú Anh, Bình Sa Lạc Nhạn, Xuân Nữ, Phi Vân Điệp Khúc, Văn Thiên Tường thuộc nhóm bản vắn được nhắc đến trong các tài liệu nghiên cứu về đờn ca tài tử.
Dấu ấn lịch sử của bản gắn liền với ông Trần Quang Quờn (1875–1946), còn gọi là Kinh lịch Quờn hay Ký Quờn — thư ký tòa án tỉnh Vĩnh Long, một nghệ nhân tài tử có công lớn. Khoảng năm 1917–1918, ông đã soạn lời ca “Bá Lý Hề” theo hai điệu Văn Thiên Tường và Tứ Đại Oán. Về sau, sân khấu cải lương rất thông dụng hai giai điệu này. Ông Ký Quờn còn có công cải tiến cây đàn nguyệt cổ điển thành cây đờn kìm với tiếng kêu to hơn, nhanh hơn, phù hợp với nhiều bài bản trong ca nhạc tài tử.
Về tính chất, Văn Thiên Tường được xếp vào nhóm bản dùng cho “lúc buồn cách biệt thấm thía, não nùng bi thảm”, bên cạnh Nam Ai, Trường Tương Tư, Xuân Nữ. Đó là nỗi buồn của sự chia cách — không ồn ào oán trách mà thấm sâu, như nỗi buồn của người chinh phụ trong tích “Bá Lý Hề” trông chồng nơi bến sông Tương.
Vị trí trong nhạc mục
Là bản vắn, Văn Thiên Tường không bị ràng buộc bởi hệ thống lớp lang chặt chẽ của 20 bài bản Tổ, nên có sự linh hoạt cao trong sử dụng. Trên sân khấu cải lương, bản thường được xen kẽ với vọng cổ: khi mạch vọng cổ cần một khoảng lặng để chuyển tâm trạng, một đoạn Văn Thiên Tường sẽ đưa khán giả vào không gian buồn man mác trước khi cao trào ập đến.
Sức sống lâu bền
Hơn một thế kỷ sau khi ông Ký Quờn đặt lời “Bá Lý Hề”, Văn Thiên Tường vẫn vang lên trong các buổi đờn ca tài tử khắp Nam Bộ. Sức sống ấy đến từ giai điệu đẹp và “vừa vặn” của bản: đủ buồn để chạm đến lòng người, đủ ngắn để không làm người nghe mệt mỏi — một tỷ lệ vàng mà không phải bản nhạc nào cũng đạt được.