Vọng cổ nhịp 64 là hình thức mở rộng của bản vọng cổ chuẩn: mỗi câu có tới 64 nhịp, gấp đôi bản nhịp 32 thông dụng. Nếu nhịp 32 đã là một “cái khung” rộng rãi cho người ca thỏa sức luyến láy, thì nhịp 64 còn nới rộng gấp đôi — mỗi câu hát trở thành một chặng đường dài, đòi hỏi người ca hơi thật dài, kỹ thuật thật vững mới đi trọn vẹn.
Về nguồn gốc, nhịp 64 ra đời trong cùng quá trình “nới nhịp” của vọng cổ: từ nhịp đôi (1923 lên sân khấu) lên nhịp tư (~1927), nhịp tám (1938), nhịp mười sáu, nhịp ba mươi hai — và tiếp tục mở rộng lên nhịp 64. Tuy nhiên, khác với nhịp 32 trở thành chuẩn mực, nhịp 64 không bao giờ trở thành hình thức đại chúng. Lý do rất thực tế: sân khấu cần nhịp điệu gọn gàng, khán giả hiện đại ít kiên nhẫn với những câu hát quá dài.
Ngày nay, vọng cổ nhịp 64 chủ yếu tồn tại trong môi trường tài tử — nơi các nghệ sĩ thi thố ngón nghề, phô diễn hơi dài và kỹ thuật luyến láy. Với người học ca vọng cổ, chinh phục được một câu nhịp 64 trọn vẹn được xem như một “bài thi tốt nghiệp” về hơi thở: phải biết phân phối hơi suốt 64 nhịp, chỗ nào buông, chỗ nào giữ, chỗ nào dồn để lên cao trào.
Đất diễn gấp đôi
Ưu điểm lớn nhất của nhịp 64 là “đất” diễn rộng: soạn giả có thể đặt những lời ca dài, nhiều hình ảnh; người ca có thể ngân nga, luyến láy thỏa thích mà không sợ hết nhịp. Nhưng đó cũng là con dao hai lưỡi — câu hát dài dễ trở nên lê thê nếu người ca không biết tạo cao trào, không biết “nén” rồi “bung” đúng chỗ.
Vị trí hiện nay
Trên sân khấu cải lương chuyên nghiệp hiện nay, nhịp 64 gần như vắng bóng — nhịp 32 vẫn là vua. Nhưng trong các cuộc thi đờn ca tài tử, liên hoan, nhịp 64 thỉnh thoảng vẫn được đem ra như một thử thách danh dự. Mỗi lần như vậy, khán giả lại được nhắc nhớ: vọng cổ không chỉ có một hình thức, mà là cả một họ hình thức với đủ độ dài cho mọi trình độ, mọi hoàn cảnh.