Hồ Ba Bể ở Thái Nguyên là một trong những hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất và đẹp nhất Việt Nam, được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2012. Nằm ở độ cao khoảng 150 m so với mực nước biển, giữa những dãy núi đá vôi trùng điệp của vườn quốc gia Ba Bể, hồ nước trong xanh với truyền thuyết cảm động, động Puông kỳ vĩ và hệ sinh thái đa dạng — một viên ngọc xanh của núi rừng Việt Bắc.
Truyền thuyết: sự tích hồ Ba Bể
Tương truyền, xưa có hai mẹ con bà góa tốt bụng đã cứu một con giao long bị nạn. Để đền ơn, giao long báo cho hai mẹ con biết sắp có lụt lớn và cho trấu để rải quanh nhà. Khi lụt đến, cả vùng chìm trong biển nước, chỉ có nhà hai mẹ con nổi lên như hòn đảo. Nước rút đi để lại ba hồ nước liền nhau — hồ Ba Bể (ba bể nước). Câu chuyện ca ngợi lòng nhân ái, "ở hiền gặp lành" của người Việt, và cũng là lời nhắc nhở về sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên.
Thắng cảnh: non nước hữu tình
Hồ Ba Bể gồm ba hồ Pé Lầm, Pé Lù, Pé Lèng nối liền nhau, mặt nước phẳng lặng, trong xanh soi bóng núi rừng. Du khách đi thuyền trên hồ, thăm động Puông với nhũ đá lung linh, thác Đầu Đẳng hùng vĩ, đảo Bà Góa nhỏ xinh giữa hồ. Vườn quốc gia Ba Bể bao quanh hồ là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm, với rừng nguyên sinh trên núi đá vôi.
Ý nghĩa: viên ngọc của Việt Bắc
Hồ Ba Bể không chỉ là danh thắng mà còn là nguồn sống của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng quanh hồ với nghề đánh cá, du lịch cộng đồng. Di tích là minh chứng cho vẻ đẹp thiên nhiên Việt Nam và cho triết lý sống hài hòa với thiên nhiên của người Việt — gìn giữ hồ nước cũng chính là gìn giữ cuộc sống của chính mình.