Tháp Bình Sơn ở Phú Thọ là một trong những ngọn tháp đá cổ và đẹp nhất Việt Nam, được xây dựng từ thời Trần với 11 tầng tháp vươn cao giữa làng quê. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2015, tháp Bình Sơn là kiệt tác của nghệ thuật điêu khắc đá Việt Nam, minh chứng cho trình độ xây dựng, chạm khắc tài hoa của cha ông từ 700 năm trước.
Lịch sử: ngọn tháp thời Trần
Tháp Bình Sơn được xây dựng vào thời Trần (thế kỷ 13–14), gắn với chùa Vĩnh Khánh (chùa Then). Ngọn tháp cao khoảng 16 m với 11 tầng, được xếp từ những phiến đá xanh chạm khắc tinh xảo mà không cần vữa kết dính. Trải qua 700 năm mưa nắng, chiến tranh, ngọn tháp vẫn đứng vững — một kỳ tích của kỹ thuật xây dựng cổ. Tháp là nơi thờ Phật, đồng thời là biểu tượng tâm linh của vùng đất Tam Sơn.
Nghệ thuật: kiệt tác điêu khắc đá
Điều làm nên giá trị của tháp Bình Sơn là nghệ thuật chạm khắc đá tinh xảo trên từng phiến đá: hoa văn, hình rồng, phượng, các họa tiết trang trí được thể hiện với kỹ thuật điêu luyện. Mỗi tầng tháp thu nhỏ dần, tạo dáng vẻ thanh thoát, uy nghi. Các nhà nghiên cứu đánh giá tháp Bình Sơn là một trong những công trình đá tiêu biểu nhất của nghệ thuật thời Trần, thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc Phật giáo và nghệ thuật dân tộc.
Ý nghĩa: sức sống của đá
Tháp Bình Sơn 700 năm tuổi vẫn sừng sững giữa làng quê là minh chứng cho sức sống bền bỉ của di sản văn hóa Việt Nam. Ngọn tháp không chỉ là công trình tôn giáo mà còn là niềm tự hào của người dân Phú Thọ — đất Tổ — về truyền thống văn hóa, nghệ thuật của cha ông.