Thương cảng Vân Đồn ở Quảng Ninh là thương cảng quốc tế đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, được thành lập năm 1149 dưới triều vua Lý Anh Tông với tên gọi "trang Vân Đồn". Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2023, Vân Đồn từng là trung tâm giao thương sầm uất bậc nhất Đại Việt thời Lý – Trần, nơi thuyền buôn các nước tấp nập cập bến, để lại nhiều dấu tích khảo cổ quý giá.
Lịch sử: 800 năm thương cảng
Năm 1149, vua Lý Anh Tông cho lập trang Vân Đồn để quản lý việc buôn bán với nước ngoài — đánh dấu sự ra đời của thương cảng quốc tế đầu tiên của Việt Nam. Dưới thời Trần, Vân Đồn phát triển rực rỡ: thuyền buôn từ Trung Hoa, Nhật Bản, các nước Đông Nam Á đến trao đổi hàng hóa như gốm sứ, tơ lụa, hương liệu. Thương cảng cũng có vị trí quân sự quan trọng: trong cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông, Trần Khánh Dư đã đánh tan đoàn thuyền lương của giặc tại Vân Đồn (1288), góp phần vào chiến thắng Bạch Đằng. Thương cảng tồn tại suốt nhiều thế kỷ trước khi suy tàn.
Khảo cổ: dấu tích dưới lòng đất và đáy biển
Các cuộc khai quật khảo cổ tại Vân Đồn đã phát hiện nhiều dấu tích: nền móng kho tàng, bến cảng, hàng nghìn mảnh gốm sứ Việt Nam, Trung Hoa, cùng nhiều hiện vật giao thương. Đặc biệt, các cuộc khảo sát dưới đáy biển quanh Vân Đồn phát hiện nhiều xác tàu cổ chở gốm sứ — những "bảo tàng dưới nước" kể câu chuyện về một thời kỳ giao thương huy hoàng.
Ý nghĩa: truyền thống mở cửa của dân tộc
Vân Đồn là minh chứng cho truyền thống mở cửa, giao thương của dân tộc Việt Nam từ gần 900 năm trước — người Việt đã biết làm ăn, buôn bán với thế giới từ rất sớm. Ngày nay, Vân Đồn đang được phát triển thành đặc khu kinh tế, tiếp nối truyền thống thương cảng xưa trong thời đại mới.