Đền Trần và Chùa Phổ Minh ở Nam Định cũ (nay thuộc Ninh Bình) là nơi thờ 14 vị vua triều Trần — triều đại đã ba lần đánh thắng quân Nguyên – Mông hùng mạnh nhất thế giới thế kỷ 13, bảo vệ nền độc lập dân tộc. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2012, cụm di tích nổi tiếng với lễ khai ấn đầu xuân thu hút hàng vạn người và ngọn tháp Phổ Minh 700 năm tuổi sừng sững.
Lịch sử: quê hương của triều Trần
Vùng đất Thiên Trường (Nam Định) là quê hương, là "kinh đô thứ hai" của triều Trần. Các vua Trần sau khi nhường ngôi thường về đây làm Thái thượng hoàng, điều hành việc nước. Đền Trần gồm đền Thiên Trường (đền Thượng), đền Cố Trạch (đền Hạ) và đền Trùng Hoa thờ 14 vị vua Trần cùng các hoàng hậu, công chúa, quan lại có công. Chùa Phổ Minh bên cạnh được xây dựng từ thời Lý, mở rộng thời Trần, là một trong những trung tâm Phật giáo lớn với tháp Phổ Minh cao 21 m gồm 14 tầng — một trong những tháp cổ đẹp nhất Việt Nam.
Lễ khai ấn: nét văn hóa đầu xuân
Lễ khai ấn đền Trần được tổ chức vào đêm 14 rạng sáng 15 tháng Giêng âm lịch hằng năm, tái hiện nghi lễ xưa của triều Trần: sau Tết, vua mở ấn để bắt đầu một năm làm việc. Ngày nay, hàng vạn người dân từ khắp nơi đổ về xin ấn, cầu mong một năm mới thăng tiến, may mắn, bình an. Lễ hội đã trở thành một hiện tượng văn hóa đầu xuân đặc sắc, thể hiện khát vọng vươn lên của người Việt.
Ý nghĩa: hào khí Đông A
Triều Trần với "Hào khí Đông A" — tinh thần đoàn kết, quyết chiến của vua tôi, quân dân — đã làm nên những chiến thắng lẫy lừng Bạch Đằng, Chương Dương, Hàm Tử. Đền Trần là nơi hội tụ hào khí ấy, nơi mỗi người Việt tìm về để tự hào về một triều đại rực rỡ, về những bậc anh hùng như Trần Hưng Đạo, Trần Nhân Tông, Trần Quang Khải đã làm rạng danh non sông.