Thuộc thành phố Hà Nội, huyện Thạch Thất (đất xứ Đoài xưa) là vùng nghề đan lát nổi tiếng với tuổi nghề hơn 300 năm. Nơi đây không chỉ có một làng mà cả một vùng quê với hàng chục làng cùng làm nghề đan: rổ, rá, dần, sàng, thúng, mủng — những vật dụng không thể thiếu trong đời sống nông thôn Bắc Bộ.
Vùng nghề đất xứ Đoài
Nghề đan lát ở Thạch Thất hình thành từ khoảng thế kỷ 17–18, gắn liền với nền văn minh lúa nước đồng bằng Bắc Bộ. Người dân xứ Đoài khéo léo tận dụng tre, nứa quanh làng để đan đủ loại đồ dùng phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt: dần sàng gạo, nong nia phơi thóc, rổ rá đi chợ. Mỗi làng có thế mạnh riêng, tạo nên vùng nghề đan lát đa dạng. Trải qua thời gian, dù đồ nhựa giá rẻ tràn ngập, nghề đan Thạch Thất vẫn tồn tại nhờ chất lượng và nhu cầu của thị trường: đồ đan tre tự nhiên, bền, an toàn vẫn được nhiều gia đình ưa chuộng, đặc biệt trong làn sóng quay lại với sản phẩm truyền thống.
Kỹ thuật đan truyền thống
Đan lát Thạch Thất đòi hỏi sự khéo léo từ khâu chuẩn bị nguyên liệu: tre, nứa được chọn cây già, thẳng, chẻ thành nan mỏng đều, vót nhẵn không để xơ. Người thợ đan theo nhiều kỹ thuật: đan lóng mốt, lóng hai, đan mắt cáo — mỗi loại đồ dùng có cách đan riêng để đảm bảo độ bền và công năng. Đan dần, sàng đòi hỏi nan mảnh, đan khít để gạo không lọt; đan thúng, mủng cần nan to, đan chắc để chịu lực. Sau khi đan xong, sản phẩm được hơ lửa hoặc hun khói để tăng độ bền, chống mối mọt. Một chiếc thúng đẹp phải tròn đều, miệng chắc, quai bền — thể hiện tay nghề của người thợ qua từng đường đan.
Giá trị văn hóa
Đồ đan lát Thạch Thất là hiện thân của nền văn minh lúa nước: chiếc dần sàng gạo, cái nong phơi thóc, đôi thúng gánh — mỗi vật dụng đều gắn với hình ảnh người nông dân Bắc Bộ tần tảo. Ngày nay, bên cạnh đồ gia dụng, làng nghề phát triển thêm đồ trang trí, quà lưu niệm từ tre nứa. Nghề đan không chỉ tạo sinh kế mà còn giữ gìn những kỹ năng thủ công quý giá, là “bảo tàng sống” của văn hóa nông thôn Việt Nam.