Thuộc huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội, Bá Giang là làng nghề làm diều sáo nổi tiếng với tuổi nghề hơn 200 năm. Diều sáo Bá Giang không chỉ bay cao mà còn phát ra tiếng sáo vi vu — âm thanh đặc trưng của những chiều hè quê Bắc Bộ, gắn với thú chơi tao nhã của người Việt xưa.
Làng diều đất Đan Phượng
Nghề làm diều ở Bá Giang hình thành từ đầu thế kỷ 19, khi thú chơi diều sáo phổ biến trong dân gian. Người Bá Giang nổi tiếng với kỹ thuật làm sáo diều: từ ống tre, họ tạo nên những chiếc sáo phát ra âm thanh trầm bổng khi diều bay. Diều sáo Bá Giang từng được các “tay chơi” khắp vùng tìm mua; hội thi diều sáo là nét văn hóa đặc sắc. Trải qua thời gian, dù không gian chơi diều ngày càng thu hẹp, làng nghề Bá Giang vẫn giữ được nghề nhờ những người đam mê và các lễ hội diều được tổ chức thường niên. Ngày nay, diều sáo Bá Giang còn được xuất khẩu cho người chơi diều ở nhiều nước.
Kỹ thuật làm sáo diều
Làm diều sáo Bá Giang gồm hai phần: khung diều và sáo. Khung diều làm từ tre già, uốn cong, buộc chắc chắn tạo hình cân đối; giấy hoặc vải bọc được dán khéo léo, căng đều. Sáo diều là phần tinh túy: ống tre được chọn kỹ, khoét lỗ, gắn miệng sáo với độ chính xác cao — chỉ cần sai một ly là sáo không kêu hoặc kêu rè. Người thợ phải am hiểu âm thanh: sáo to, sáo nhỏ, sáo đơn, sáo kép mỗi loại có cách làm riêng. Một con diều sáo đẹp phải vừa bay cao, ổn định vừa có tiếng sáo vang, trong. Mỗi sản phẩm đều được thử bay trước khi bán — uy tín của Bá Giang được xây dựng từ sự nghiêm túc ấy.
Giá trị văn hóa
Diều sáo là một phần của văn hóa trò chơi dân gian Việt Nam: cánh diều bay trong gió, tiếng sáo vi vu — hình ảnh thơ mộng của làng quê. Nghề làm diều Bá Giang giữ gìn không chỉ kỹ thuật thủ công mà còn cả một thú chơi tao nhã, một nét văn hóa tinh thần. Ngày nay, các lễ hội diều sáo thu hút đông đảo người tham gia, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống đến thế hệ trẻ.