Thuộc huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội, Chàng Sơn là làng nghề làm quạt giấy nổi tiếng với tuổi nghề hơn 200 năm. Từ nan tre và giấy dó, người thợ Chàng Sơn tạo nên những chiếc quạt xinh xắn — vừa là vật dụng quạt mát vừa là tác phẩm nghệ thuật với những bức vẽ tay tinh tế.
Làng quạt đất Thạch Thất
Nghề làm quạt ở Chàng Sơn hình thành từ đầu thế kỷ 19, khi người dân tận dụng tre quanh vùng và giấy dó để làm quạt phục vụ đời sống. Quạt Chàng Sơn nhanh chóng nổi tiếng vì làm đẹp, chắc chắn; thương lái từ các tỉnh đổ về mua. Trong dân gian, quạt Chàng Sơn được ưa chuộng làm quà tặng với những bức vẽ phong cảnh, hoa lá, chữ thư pháp. Trải qua thời gian, dù quạt điện, điều hòa phổ biến, làng nghề Chàng Sơn vẫn tồn tại nhờ chuyển hướng sang quạt vẽ tay nghệ thuật, quạt lưu niệm phục vụ du lịch. Ngày nay, quạt Chàng Sơn là món quà văn hóa được du khách yêu thích.
Quy trình làm quạt giấy
Làm quạt Chàng Sơn gồm nhiều công đoạn: chẻ tre thành nan mỏng, uốn cong tạo khung quạt; dán giấy dó lên khung với kỹ thuật khéo léo để giấy căng đều, không nhăn; vẽ trang trí lên mặt quạt — đây là khâu tạo nên giá trị nghệ thuật: phong cảnh, hoa lá, chim muông, chữ thư pháp được vẽ bằng tay với màu sắc hài hòa. Cuối cùng là hoàn thiện viền, tay cầm. Một chiếc quạt đẹp phải xòe đều, gấp gọn, giấy căng mịn, hình vẽ có hồn. Người thợ vẽ quạt phải vừa khéo tay vừa có óc thẩm mỹ; mỗi chiếc quạt vẽ tay đều là độc bản.
Giá trị văn hóa
Chiếc quạt giấy là một phần của văn hóa Việt: quạt mo cau của bà, quạt giấy của cô gái trong điệu múa, quạt trong tay các cụ đồ nho. Quạt Chàng Sơn với những bức vẽ tay tinh tế là sự kết hợp giữa vật dụng và nghệ thuật. Ngày nay, quạt giấy thủ công trở thành quà lưu niệm ý nghĩa, là đạo cụ trong các tiết mục nghệ thuật truyền thống — tiếp tục lan tỏa vẻ đẹp văn hóa Việt.