Thuộc tỉnh Ninh Bình (vùng đất Duy Tiên, Hà Nam xưa), Đọi Tam là làng nghề làm trống cổ với tuổi nghề hơn 1.000 năm — một trong những làng nghề lâu đời nhất Việt Nam. Tiếng trống Đọi Tam đã vang lên trong bao lễ hội, đình đám suốt một thiên niên kỷ, trở thành âm thanh của văn hóa dân gian Việt Nam.
Làng trống nghìn năm tuổi
Nghề làm trống ở Đọi Tam có từ thời Lý, khoảng thế kỷ 11, gắn với tên tuổi ông tổ nghề Nguyễn Đức Năng. Trải qua hơn 1.000 năm, Đọi Tam luôn là trung tâm làm trống lớn nhất miền Bắc, cung cấp trống cho đình chùa, lễ hội, trường học khắp cả nước. Trống Đọi Tam từng được dùng trong các nghi lễ cung đình, tế lễ lớn. Trải qua thời gian, làng nghề vẫn giữ vững: mỗi dịp lễ hội, Tết đến, nhu cầu trống tăng cao; nhiều nghệ nhân Đọi Tam được mời làm trống cho các sự kiện văn hóa lớn. Nghề làm trống ở đây được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Kỹ thuật bưng trống
Làm trống Đọi Tam là quy trình đòi hỏi sức khỏe và kinh nghiệm: chọn gỗ mít tốt, xẻ, uốn thành tang trống; da trâu được thuộc kỹ, căng đều lên hai mặt trống — khâu “bưng trống” quyết định âm thanh: da phải căng vừa phải, đều nhau thì trống mới kêu vang, trầm ấm. Người thợ dùng đinh tre đóng chắc, nêm căng da; sau đó chỉnh âm bằng cách gõ thử, điều chỉnh độ căng. Trống Đọi Tam nổi tiếng vì âm thanh vang, xa, bền — mỗi chiếc trống đều được thử âm kỹ trước khi bán. Một chiếc trống lớn mất nhiều ngày với sự tham gia của nhiều thợ; bí quyết thuộc da, căng da được giữ kín qua nhiều đời.
Giá trị văn hóa
Tiếng trống là âm thanh của lễ hội Việt Nam: trống khai hội, trống chầu văn, trống trường — mỗi tiếng trống đều gắn với những khoảnh khắc trọng đại. Trống Đọi Tam với hơn 1.000 năm tuổi là chứng nhân của lịch sử, là di sản sống của văn hóa dân gian. Làng nghề không chỉ tạo ra nhạc cụ mà còn giữ gìn một phần hồn của dân tộc — tiếng trống vang lên là lòng người náo nức, là văn hóa Việt Nam được tiếp nối.