Thuộc tỉnh Bắc Ninh, Phong Khê là làng nghề làm giấy cổ với tuổi nghề hơn 500 năm. Nơi đây từng là trung tâm sản xuất giấy dó lớn của miền Bắc — thứ giấy bền, đẹp dùng để in sách, vẽ tranh, làm tiền giấy thời xưa. Dù giấy công nghiệp đã thay thế phần lớn, Phong Khê vẫn giữ được nghề như giữ một phần di sản văn hóa.
Làng giấy đất Kinh Bắc
Nghề làm giấy ở Phong Khê hình thành từ khoảng thế kỷ 15–16, khi nhu cầu giấy cho việc in ấn, học hành ngày càng lớn. Người Phong Khê chuyên làm giấy dó từ vỏ cây dó — loại giấy bền, dai, chống mối mọt tốt, được dùng để in sách, sắc phong, vẽ tranh dân gian. Thời phong kiến, giấy Phong Khê cung cấp cho triều đình và các trường học trong vùng. Trải qua thời gian, khi giấy công nghiệp xuất hiện, làng nghề thu hẹp dần; nhưng những năm gần đây, giấy dó thủ công được “săn đón” trở lại nhờ giá trị văn hóa và nhu cầu phục chế di tích, làm giấy mỹ thuật. Một số hộ Phong Khê vẫn giữ được nghề seo giấy truyền thống.
Quy trình seo giấy dó
Seo giấy dó Phong Khê là quy trình công phu: vỏ cây dó được ngâm, nấu với vôi, giã nhuyễn thành bột giấy; bột được hòa vào nước trong bể seo; người thợ dùng khung seo vớt bột giấy, lắc đều tạo thành tờ giấy mỏng đều — kỹ thuật đòi hỏi sự khéo léo để giấy không rách, không dày mỏng không đều. Giấy sau seo được ép, phơi khô, có khi nhuộm màu. Giấy dó Phong Khê nổi tiếng dai, bền, mặt giấy mịn — thích hợp để in, vẽ. Mỗi tờ giấy đều thấm đẫm mồ hôi người thợ; làm giấy dó là nghề vất vả nhưng đầy tự hào vì tạo ra thứ giấy mang hồn văn hóa Việt.
Giá trị văn hóa
Giấy dó Phong Khê gắn với nền văn hóa chữ viết Việt Nam: những cuốn sách cổ, sắc phong, tranh dân gian xưa đều in, vẽ trên giấy dó. Trong thời đại số, giấy dó thủ công trở thành chất liệu quý cho nghệ thuật, phục chế di tích và sản phẩm lưu niệm cao cấp. Làng nghề Phong Khê góp phần giữ gìn một kỹ thuật thủ công đang dần biến mất — là “bảo tàng sống” của nghề giấy Việt Nam.