Thuộc quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội, Xuân La là làng nghề nặn tò he nổi tiếng với tuổi nghề hơn 300 năm. Từ những viên bột màu dẻo, người thợ Xuân La nặn thành đủ hình thù ngộ nghĩnh: Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới, con vật, hoa quả — món đồ chơi dân gian gắn với tuổi thơ bao thế hệ người Việt.
Làng nghề đất Tây Hồ
Nghề nặn tò he ở Xuân La hình thành từ khoảng thế kỷ 17–18, ban đầu là nghề làm đồ cúng bằng bột trong các dịp lễ Tết. Dần dần, người thợ sáng tạo thành đồ chơi cho trẻ em với hình thù sinh động, màu sắc rực rỡ. Tò he Xuân La theo chân người bán rong đi khắp các làng quê, thành phố — tiếng rao “tò he đây” gắn với ký ức tuổi thơ nhiều thế hệ. Trải qua thời gian, dù đồ chơi công nghiệp tràn ngập, tò he vẫn có chỗ đứng riêng nhờ giá trị văn hóa và sự khéo léo của nghệ nhân. Ngày nay, nghệ nhân Xuân La không chỉ bán ở chợ quê mà còn biểu diễn nặn tò he tại các lễ hội, sự kiện văn hóa, thu hút đông đảo du khách.
Nghệ thuật nặn bột màu
Tò he làm từ bột gạo nếp trộn phẩm màu tự nhiên, nhào dẻo; người thợ dùng tay và vài dụng cụ đơn giản (que tre, lược) để nặn hình. Kỹ thuật nặn đòi hỏi sự nhanh nhẹn và óc sáng tạo: chỉ trong vài phút, từ viên bột vô tri thành nhân vật sinh động với đủ chi tiết — mắt, mũi, quần áo, vũ khí. Người thợ giỏi có thể nặn hàng trăm mẫu khác nhau theo yêu cầu, từ nhân vật cổ tích đến nhân vật hoạt hình hiện đại. Bí quyết là bột phải dẻo vừa phải, màu sắc tươi; tay nghề càng cao, sản phẩm càng có hồn. Mỗi chiếc tò he đều là độc bản, thể hiện tài năng của người nghệ nhân.
Giá trị văn hóa
Tò he là một phần ký ức tuổi thơ Việt Nam: món đồ chơi dân dã mà bao đứa trẻ từng mê mẩn. Nghề nặn tò he không chỉ tạo sinh kế mà còn giữ gìn một nét văn hóa dân gian độc đáo — nghệ thuật tạo hình từ bột màu. Ngày nay, tò he Xuân La xuất hiện trong các lễ hội văn hóa, chương trình truyền hình, được du khách quốc tế thích thú — trở thành “đại sứ” nhỏ bé mà duyên dáng của văn hóa Việt Nam.