Thuộc tỉnh Bắc Ninh (xã Vân Hà, Việt Yên, Bắc Giang xưa), làng Vân là quê hương của rượu làng Vân nổi tiếng với tuổi nghề hơn 400 năm. Rượu Vân được nấu từ nếp cái hoa vàng với men lá 36 vị thuốc Bắc — thứ rượu thơm nồng, êm dịu từng được tiến vua, là niềm tự hào của người Kinh Bắc.
Làng rượu đất Việt Yên
Nghề nấu rượu ở làng Vân hình thành từ khoảng thế kỷ 16–17, gắn với tên tuổi bà tổ nghề. Tương truyền, rượu Vân ngon đến mức được chọn tiến vua trong các dịp lễ lớn. Bí quyết men lá 36 vị thuốc Bắc được giữ kín qua nhiều đời, chỉ truyền cho con dâu trong họ. Thời kỳ hưng thịnh, cả làng nức mùi rượu nấu; rượu Vân theo thương lái đi khắp nơi. Trải qua thời bao cấp, nghề nấu rượu có lúc bị hạn chế; nhưng từ khi đổi mới, làng nghề hồi sinh mạnh mẽ với các cơ sở sản xuất quy mô, rượu Vân được bảo hộ thương hiệu, bán khắp cả nước.
Bí quyết men lá 36 vị
Rượu làng Vân nấu từ nếp cái hoa vàng ngon nhất, đồ thành xôi, để nguội rồi trộn men lá — loại men làm từ 36 vị thuốc Bắc theo công thức bí truyền. Cơm rượu được ủ trong chum sành ở nhiệt độ thích hợp; sau vài ngày lên men, đem chưng cất bằng nồi đồng truyền thống. Người thợ phải canh lửa, canh nhiệt độ tỉ mỉ: rượu ngon là rượu trong, thơm mùi nếp, uống êm không đau đầu. Bí quyết nằm ở men lá và kỹ thuật chưng cất — chỉ cần sai một chút là rượu có mùi khê, không đạt chuẩn. Mỗi mẻ rượu đều được nếm thử kỹ trước khi đóng chai.
Giá trị văn hóa
Rượu làng Vân là một phần của văn hóa ẩm thực Việt: chén rượu trong ngày Tết, ngày cưới, trong những cuộc vui của người Kinh Bắc. Nghề nấu rượu không chỉ tạo sinh kế mà còn giữ gìn một di sản ẩm thực quý — thứ rượu thủ công với hương vị không rượu công nghiệp nào sánh được. Ngày nay, rượu Vân là thương hiệu được bảo hộ, là món quà quê ý nghĩa, góp phần quảng bá văn hóa ẩm thực Bắc Ninh.