Chùa Trăm Gian, tên chữ là Quảng Nghiêm tự, tọa lạc trên núi Sở (Chương Mỹ, Hà Nội), là một trong “tứ đại danh thắng của xứ Đoài” cùng với chùa Thầy, chùa Tây Phương và chùa Trầm. Hằng năm, từ ngày 4 đến 6 tháng Giêng, lễ hội chùa Trăm Gian được tổ chức để tưởng nhớ Đức Thánh Bối, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương về dự hội đầu xuân.
Đức Thánh Bối và ngôi chùa nghìn năm
Tương truyền, chùa Trăm Gian được xây dựng từ năm 1185 thời vua Lý Cao Tông. Đức Thánh Bối tên tục là Nguyễn Bình An, người làng Bối Khê (Thanh Oai), tu hành đắc đạo tại đây với nhiều phép lạ cứu giúp dân lành. Khi ngài viên tịch, nhân dân xây tháp lưu giữ kim thân và tôn thờ như một vị thánh. Chùa Trăm Gian nổi tiếng với kiến trúc độc đáo: hơn 100 gian nhà lớn nhỏ liên hoàn, 153 pho tượng Phật và thánh, cùng gác chuông, nhà bia cổ kính — một quần thể kiến trúc Phật giáo có giá trị đặc biệt của thời Lý – Trần còn lưu giữ đến ngày nay.
Lễ hội đầu xuân xứ Đoài
Lễ hội chùa Trăm Gian mở đầu bằng lễ rước kiệu Thánh Bối trang trọng, tiếp đến là các nghi thức tế lễ, dâng hương tưởng niệm. Người dân địa phương và du khách lên chùa lễ Phật, cầu cho một năm mới an khang, thịnh vượng. Con đường lên núi Sở quanh co giữa rừng cây xanh mát, các công trình kiến trúc cổ ẩn hiện tạo nên không gian vừa linh thiêng vừa cổ kính, đưa du khách như lạc về quá khứ hàng trăm năm.
Nét đẹp văn hóa dân gian
Bên cạnh phần lễ, hội chùa Trăm Gian còn có nhiều hoạt động văn hóa dân gian như hát văn, hát chèo, đấu vật, cờ người, thu hút đông đảo người dân tham gia. Đặc biệt, cứ 5 năm một lần, lễ hội được tổ chức với quy mô lớn (đại lễ), với đám rước hoành tráng và nhiều nghi thức đặc biệt. Lễ hội chùa Trăm Gian không chỉ là dịp sinh hoạt tâm linh đầu xuân mà còn góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của vùng đất xứ Đoài nghìn năm văn hiến.