Lễ hội Trò Trám ở Tứ Xã (Lâm Thao, Phú Thọ) là một trong những lễ hội phồn thực độc đáo nhất Việt Nam với nghi thức “linh tinh tình phộc” nổi tiếng. Hằng năm, vào ngày 11–12 tháng Giêng, lễ hội thu hút đông đảo du khách và các nhà nghiên cứu văn hóa về tìm hiểu nét văn hóa nguyên thủy đặc sắc của cư dân nông nghiệp Việt cổ.
Tín ngưỡng phồn thực nguyên thủy
Trò Trám là lễ hội mang đậm tín ngưỡng phồn thực của cư dân nông nghiệp — ước mong về sự sinh sôi, nảy nở của con người, vật nuôi, cây trồng. Trung tâm của lễ hội là nghi thức “linh tinh tình phộc” diễn ra trong bóng tối tại miếu Trám, tái hiện hành vi giao hoan nguyên thủy với ý nghĩa cầu cho sự sinh sôi. Dù gây nhiều tranh cãi, lễ hội được các nhà nghiên cứu đánh giá là di sản văn hóa quý giá, phản ánh đời sống tâm linh nguyên thủy của người Việt cổ, thể hiện khát vọng chính đáng về sự sống, về mùa màng bội thu.
Nghi lễ độc đáo
Lễ hội Trò Trám gồm phần lễ trang trọng với rước kiệu, tế lễ vào ban ngày và nghi thức “linh tinh tình phộc” vào ban đêm. Trong nghi thức đặc biệt này, đèn nến được tắt hết, các đôi trai gái thực hiện những động tác tượng trưng cho sự giao hoan trong tiếng hô “linh tinh tình phộc”. Sau nghi thức, mọi người cùng nhau vui hội với niềm tin về một năm mới sinh sôi, phát đạt. Lễ hội được tổ chức với sự quản lý chặt chẽ để giữ gìn nét văn hóa truyền thống đồng thời đảm bảo văn minh.
Di sản văn hóa nguyên thủy
Lễ hội Trò Trám cùng với lễ hội Phết Hiền Quan là những lễ hội phồn thực tiêu biểu của đất Tổ Phú Thọ, thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu văn hóa trong và ngoài nước. Lễ hội là minh chứng cho sự đa dạng, phong phú của văn hóa Việt Nam, nơi những tín ngưỡng nguyên thủy vẫn được gìn giữ bên cạnh các tôn giáo lớn. Du khách về dự hội còn được thưởng thức hát xoan — di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, và khám phá các di tích khác của đất Tổ. Lễ hội góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hóa lễ hội Việt Nam.