Tiếng trống Mê Linh là vở cải lương lịch sử kinh điển, được công diễn lần đầu dịp đón xuân 1977 bởi Đoàn Thanh Minh, do đạo diễn Ngô Y Linh dàn dựng. Nguyên tác dựa trên kịch bản ca kịch 5 màn mang tên Trưng Vương của soạn giả Việt Dung (soạn những năm 1960, xuất bản 1972 tại Hà Nội); sau khi Đoàn Thanh Minh được tái lập năm 1975, soạn giả Vĩnh Điền được giao chuyển thể sang cải lương, hợp tác cùng Viễn Châu và Nguyễn Phương hoàn thiện kịch bản.
Cốt truyện (tóm tắt)
Vở tái hiện cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng chống ách đô hộ Đông Hán ở thế kỷ I. Trưng Trắc, cùng em gái Trưng Nhị và các tướng sĩ, dấy binh sau khi chồng là Thi Sách bị thái thú Tô Định sát hại. Điểm nhấn xúc động nhất là cảnh "Mê Linh biệt khúc" – Trưng Trắc tiễn chồng lên đường, lời ca vừa hùng tráng vừa mùi mẫn đã trở thành kinh điển. Trước đền thờ Quốc Tổ, bà cất lời hiệu triệu đồng bào đứng lên "thà chết mà đứng thẳng, không cam chịu sống quỳ", rồi quân Nam đánh đuổi hết giặc Hán ra khỏi bờ cõi. Vở khép lại khi Trưng Trắc tuyên bố nổi trống đồng để "con cháu ngàn sau tiếp nối hồn thiêng giống nòi bất khuất – đất nước Nam độc lập muôn đời".
Giá trị nghệ thuật
Giới chuyên môn nhận xét lời lẽ trong vở "giản dị nhưng đầy chất văn học", và đến nay Tiếng trống Mê Linh vẫn được xem là một trong những vở đẹp nhất của sân khấu cải lương Việt Nam. Vở hội tụ dàn diễn viên tài danh từng đoạt giải Thanh Tâm: Thanh Nga (1958), Hùng Minh (1959), Thanh Sang (1964), Bảo Quốc (1967)... Trong đó cặp Thanh Nga – Thanh Sang trở thành tượng đài: nàng Trưng Trắc lẫm liệt mà da diết của Thanh Nga và chàng Thi Sách hào hoa của Thanh Sang đã đi vào ký ức nhiều thế hệ. Vở cũng góp phần khẳng định khả năng của cải lương trong việc thể hiện đề tài lịch sử hào hùng, không chỉ bó hẹp ở bi kịch tình cảm gia đình.
Dấu ấn lịch sử
Ngay sau khi công diễn, các suất diễn đều chật cứng người xem, gợi nhớ hào quang của Đoàn Thanh Minh – Thanh Nga lừng danh trước 1975. Năm 1978, cùng với Bên cầu dệt lụa, vở được chọn ghi hình – là những vở cải lương đầu tiên được phát trên sóng truyền hình sau năm 1975, đưa nghệ thuật cải lương đến với khán giả cả nước. Hơn 45 năm qua, vở liên tục được dàn dựng lại, trong đó có bản dựng năm 2022 của Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang (NSND Trần Ngọc Giàu đạo diễn) với NSND Thanh Ngân vai Trưng Trắc, chứng tỏ sức sống bền bỉ của kiệt tác ngợi ca tinh thần yêu nước.