Tháp Hòa Lai ở Thuận Bắc, Khánh Hòa — còn gọi là Ba Tháp — là cụm tháp Chăm được xây dựng vào khoảng thế kỷ 8–9, một trong những công trình Champa cổ nhất còn lại. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2016, tháp Hòa Lai là đại diện tiêu biểu cho "phong cách Hòa Lai" — phong cách kiến trúc Champa sớm nhất, có ảnh hưởng sâu rộng trong lịch sử kiến trúc Chăm.
Lịch sử: tháp Chăm thế kỷ 8–9
Tháp Hòa Lai được xây dựng vào khoảng thế kỷ 8–9 dưới thời vua Satyavarman của Champa. Cụm tháp nguyên có 3 tháp (tháp Bắc, tháp giữa, tháp Nam) nên gọi là Ba Tháp; nay chỉ còn tháp Bắc và tháp Nam, tháp giữa đã sụp đổ chỉ còn nền móng. Năm 1997, tháp được công nhận di tích cấp quốc gia; ngày 22/12/2016 được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 2499/QĐ-TTg.
Kiến trúc: phong cách Hòa Lai
Phong cách Hòa Lai nổi bật với sự mộc mạc, khỏe khoắn: tháp xây gạch đỏ, hình dáng thu nhỏ dần về đỉnh, cửa vòm nhiều mũi tròn, trụ tường bát giác, trang trí hoa văn lá uốn cong tinh tế giới hạn ở vòm cửa, trụ ốp, diềm mái. Tháp Bắc với phù điêu chim thú, hoa lá chạm khắc sâu sắc nét thể hiện trình độ cao của nghệ nhân Chăm thế kỷ 9.
Ý nghĩa: cội nguồn kiến trúc Chăm
Tháp Hòa Lai là "cội nguồn" của kiến trúc tháp Chăm — phong cách sớm nhất mà các phong cách sau đều chịu ảnh hưởng. Di tích là nguồn tư liệu quý cho nghiên cứu lịch sử nghệ thuật Champa, là điểm đến ý nghĩa trên hành trình khám phá di sản Chăm ở Nam Trung Bộ.