Thuộc tỉnh Bắc Ninh, Phù Khê là làng nghề chạm khắc gỗ cổ với tuổi nghề hơn 400 năm. Nơi đây chuyên chạm khắc hoành phi, câu đối, tượng thờ và các chi tiết kiến trúc đình chùa — những tác phẩm chạm khắc của thợ Phù Khê hiện diện trong hàng trăm ngôi đình, chùa cổ khắp miền Bắc.
Làng chạm đất Từ Sơn
Nghề chạm ở Phù Khê hình thành từ khoảng thế kỷ 16–17, gắn liền với phong trào xây dựng đình chùa ở vùng Kinh Bắc. Người Phù Khê nổi tiếng với kỹ thuật chạm khắc theo lối cổ: đường nét khỏe khoắn, hình tượng sinh động, đậm chất dân gian. Nhiều nghệ nhân Phù Khê từng được mời chạm khắc cho các công trình lớn như đình Bảng, chùa Dâu — những di tích tiêu biểu của kiến trúc Việt. Trải qua thời gian, làng nghề vẫn giữ phong cách chạm truyền thống, đào tạo nhiều thế hệ thợ giỏi tiếp nối. Ngày nay, thợ Phù Khê không chỉ phục vụ trong nước mà còn tham gia trùng tu di tích, chạm khắc cho các công trình văn hóa lớn.
Kỹ thuật chạm khắc đình chùa
Chạm khắc Phù Khê tuân thủ quy trình nghiêm ngặt: chọn gỗ tốt (mít, dổi, gụ) phơi khô; vẽ mẫu trực tiếp lên gỗ hoặc dùng mẫu giấy; chạm thô tạo hình; chạm tinh thể hiện chi tiết. Người thợ phải thành thạo các đề tài: rồng, phượng, hoa sen, tứ quý, chữ Hán — mỗi đề tài có quy tắc riêng về bố cục, đường nét. Kỹ thuật chạm nổi, chạm lộng, chạm thủng được kết hợp linh hoạt tạo chiều sâu cho tác phẩm. Đặc biệt, chạm hoành phi câu đối đòi hỏi chữ đẹp, nét chạm sắc sảo — vì chữ là linh hồn của tác phẩm. Một bộ hoành phi câu đối đẹp mất nhiều tuần với sự tỉ mỉ trong từng nét chạm.
Giá trị văn hóa
Chạm khắc Phù Khê là một phần của di sản kiến trúc Việt Nam: những mái đình cong, những bức hoành phi, câu đối trong đình chùa cổ đều mang dấu ấn bàn tay thợ Phù Khê qua nhiều thế hệ. Làng nghề góp phần quan trọng vào việc bảo tồn, trùng tu di tích — mỗi công trình được phục hồi đều cần đến tay nghề của họ. Với những người yêu văn hóa truyền thống, Phù Khê là điểm đến để hiểu sâu hơn về nghệ thuật chạm khắc và kiến trúc đình chùa Việt Nam.